ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ

Σκοπός ενότητας: να εισαχθούν οι φοιτητές στο γνωστικό αντικείμενο των λειτουργικών βιβλίων της Ορθόδοξης Εκκλησίας, να γνωρίζουν τη χρήση τους και το περιεχόμενό τους.

Στόχοι γνώσεων: μετά το τέλος της ενότητας οι φοιτητές θα είναι ικανοί:

  • Να αναγνωρίζουν τα λειτουργικά βιβλία του τυπικού της Ορθόδοξης Εκκλησίας και πότε χρησιμοποιούνται .
  • Να γνωρίζουν το περιεχόμενό τους και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώθηκαν τα βιβλία αυτά στη διάρκεια του χρόνου.
  • Να γνωρίζουν τη συμβολή του Ιωάννη Δαμασκηνού και Κοσμά Μελωδού στη διαμόρφωση του περιεχομένου των βιβλίων αυτών, ιδιαίτερα της Οκτωήχου και της Παρακλητικής.

Λέξεις–κλειδιά: λειτουργικά βιβλία, Οκτώηχος, Παρακλητική, Τριώδιο, Πεντηκοστάριο, Ωρολόγιο, Μηναίο, εκδόσεις Ρώμης, εκδόσεις Βενετίας.

Περιγραφή: Αναφορά στα λειτουργικά βιβλία του τυπικού της Ορθόδοξης Εκκλησίας και στη χρήση τους.  Σταδιακή διαμόρφωση του περιεχομένου τους. Προβλήματα που εντοπίζονται στις έντυπες εκδόσεις των κειμένων αυτών. Διαφορές με τα αντίστοιχα χειρόγραφα. Πηγές που αναφέρουν τη συμβολή του Ιωάννη Δαμασκηνού και Κοσμά Μελωδού στη διαμόρφωση των βιβλίων αυτών. Ζήτημα γνησιότητας των κειμένων. Παρουσίαση ελληνόγλωσσης και ξενόγλωσσης, κυρίως περιοδικής, βιβλιογραφίας. 

Εκπαιδευτικές τεχνικές: Καταιγισμός ιδεών για ανάδυση προϋπάρχουσας γνώσης. Εισήγηση εμπλουτισμένη με διάλογο. Παρουσίαση διαφανειών με power point. Επίδειξη των λειτουργικών βιβλίων στο σπουδαστήριο. Ηλεκτρονική αναζήτηση των πρώτων έντυπων εκδόσεων των κειμένων αυτών.

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

Σ. Εὐστρατιάδου, Συμβολαὶ εἰς τὴν διόρθωσιν τῶν ἐκκλησιαστικῶν βιβλίων, Ὀρθοδοξία 1 (1926) 145-150.

Getov – M. Yovcheva, Canons for Prophets and Martyrs in the Byzantine and Slavonic Tradition, The Unedited Oktoechos Byzantino Slavica, Revue Internationale des Études Byzantines 66 (2008) 1-2, 139-142.

Hannick, Le texte de l’ Oktoechos, Dimanche. Office selon les huit tons Ὀκτώηχος (= La prière des Églises de Rite Byzantin 3), Chevetogne 1972, 37-60.

Τ. Π. Θέμελης, Τὰ μηναῖα ἀπὸ του ΙΑ´ μέχρι τοῦ ΙΓ´ αἰῶνος, ΕΦ 30 (1931) 287-312, 348-387, 520-566.

Evro Layton, The Sixteenth Century Greek Book in Italy, Library of the Hellenic Institute of Byzantine and Post-Byzantine Studies – No 16, Venice 1994.

Al. Nikifοrova, The Tropologion Sin. gr. NE/ MΓ 56-5 of the Ninth Century: A new Source for Byzantine Hymnography, SCRIPTA & e-SCRIPTA 12 (2013) 157-185.

Ἐμμ. Παντελάκης, Τὰ λειτουργικὰ βιβλία τῆς ἡμετέρας Ἐκκλησίας, ΝΣ 26 (1931) 209-223, 274-288.

Παντελάκης Ε. Γ., Τὰ Σιναϊτικὰ χειρόγραφα τῶν λειτουργικῶν βιβλίων τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ΔΧΑΕ 2 (1933) 129-157.

Γ. Πλουμίδης, Παρατηρήσεις στα εκκλη­σια­στικά βιβλία του 16ου αι., Δωδώνη 25 (1996) 103-110.

Ν. Β. Τωμαδάκης, Ὁρολογία βυζαντινῶν ἐκκλη­σια­στικῶν βιβλίων, Ἀθηνᾶ 61 (1957) 3-16.

Ν. Β. Τωμαδάκης, Ἡ ἐν Ἰταλίᾳ ἔκδοσις ἑλληνικῶν ἐκκλησιαστικῶν βιβλίων, ΕΕΒΣ 37 (1969-1970) 3-33.