ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΕΙΔΟΥΣ – ΚΟΣΜΑΣ Ο ΜΕΛΩΔΟΣ

Σκοπός ενότητας: να αντιληφθούν οι φοιτητές τη γένεση του είδους του κανόνα και τους λόγους επικράτησής του. Να προχωρήσουν σε μια ιστορική επισκόπηση της βιβλιογραφίας και να γνωρίσουν με περισσότερες λεπτομέρειες το βίο και το έργο του Κοσμά του Μελωδού.

Στόχοι γνώσεων: μετά το τέλος της ενότητας οι φοιτητές θα είναι ικανοί:

  • Να γνωρίζουν τη βασική βιβλιογραφία σχετικά με τον κανόνα.
  • Να διακρίνουν τα βασικά χαρακτηριστικά του υμνογραφικού έργου των τριών εκπροσώπων του είδους του κανόνα Ιωάννη Δαμασκηνού, Κοσμά Μελωδού και Ανδρέα Κρήτης.

Λέξεις-κλειδιά:  Ιωάννης Δαμασκηνός, Κοσμάς Μελωδός, Ανδρέας Κρήτης.

Περιγραφή: παρουσίαση της ελληνόγλωσσης και ξενόγλωσσης βιβλιογραφίας σε σχέση με την υμνογραφία και ορισμός ενδεικτικής βιβλιογραφίας για παρουσίαση και σχολιασμό από τους ίδιους τους φοιτητές. Χρησιμότητα του έργου του J. Szövérffy. Διάκριση των τριών κανονογράφων Ιωάννη Δαμασκηνού, Κοσμά Μελωδού και Ανδρέα Κρήτης, σύντομη αναφορά στο βίο τους, απαρίθμηση των έργων τους και χαρακτηριστικά της ποίησης τους. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στο έργο του Κοσμά του Μελωδού (μορφολογικά, γλωσσικά και μετρικά γνωρίσματα). Αναφορά στο συνολικό έργο του Θ. Δετοράκη για τον Κοσμά.

Εκπαιδευτικές τεχνικές: Καταιγισμός ιδεών για ανάδυση προϋπάρχουσας γνώσης. Εισήγηση εμπλουτισμένη με διάλογο. Παρουσίαση διαφανειών με power point. Επίσκεψη στη βιβλιοθήκη της Σχολής και επίδειξη του τρόπου αναζήτησης των πηγών.

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

Hans-Georg Beck, Kirche und theologische Literatur im byzantinischen Reich, Byzantinisches Handbuch II, 1, München 1959.

Θ. Δετοράκη, Κοσμᾶς ὁ Μελωδός, Βίος καὶ Ἔργο, Ἀνάλεκτα Βλατάδων 28, Πατριαρχικὸν Ἴδρυμα Πατριαρχικῶν Μελετῶν, Θεσσαλονίκη 1979.

Θ. Δετοράκη, Βυζαντινὴ Φιλολογία. Τὰ πρόσωπα καὶ τὰ κείμενα. Τόμ. Β´. Ἀπὸ τὸν Ἰουστινιανὸ ἕως τὸν Φώτιο (527-900), Ηράκλειο 2003.

Émereau, Ηymnographi Byzantini, ΕΟ 22 (1923) 20-22.

Hannick, Hymnographie et hymnographes Sabaites, in The sabaite Heritage in the Orthodox Church from fifth century to the present, Orientalia Lovaniensia Analecta, 2001.

Jeffreys — J. Haldon — R. Cormack, The Oxford Handbook of Byzantine Studies, Oxford University Press 2008.

Al. Kazhdan, A history of Byzantine History (650-850), The National Hellenic Research Foundation, Institute for Byzantine Research, 2, Aθήνα 1999.

Ἀλ. Σ. Κορακίδης, Βυζαντινή Ὑμνογραφία. Τόμ. Γ´. Ἡ ἐκκλησιαστικὴ ὑμνογραφία καὶ ὑμνωδία, Ἀθῆνα 2006.

Κ. Κρουμπάχερ, Ἱστορία τῆς Βυζαντινῆς Λογοτεχνίας, τόμ. Ι-ΙΙΙ, Ἀθῆναι 1939.

Κ. Μητσάκης, Βυζαντινὴ Ὑμνογραφία. Ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῆς Καινῆς Διαθήκης ὡς τὴν Εἰκονομαχία, Ἀθῆνα 21986.

Szövérffy, A guide to Byzantine Hymnography, I- II, Brookline - Mass. And Leiden (Brill) 1978-1979 [Medieval Classics: Texts and Studies 11-12].

Π. Ν. Τρεμπέλας, Ἐκλογὴ ἑλληνικῆς ὀρθοδόξου ὑμνογραφίας, ἔκδ. «Ὁ Σωτήρ», 42007.

Ν. Β. Τωμαδάκης, Ἡ Βυζαντινὴ Ὑμνογραφία καὶ Ποίησις ἤτοι Εἰσαγωγὴ εἰς τὴν Βυζαντινὴν Φιλολογίαν, Τόμ. ΙΙ, ἐκδ. Π. Πουρνάρα, Θεσσαλονίκη 1993.

Wellesz, A history of Byzantine Mysic and Hymno­graghy, Clarendon Press, Oxford 21961.