ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΚΑΝΟΝΑΣ

Σκοπός ενότητας: να εισαχθούν οι φοιτητές στο γνωστικό αντικείμενο του υμνογραφικού είδους του κανόνα και να κατανοούν την ορολογία που σχετίζεται με το είδος αυτό.

Στόχοι γνώσεων: μετά το τέλος της ενότητας οι φοιτητές θα είναι ικανοί:

  • Να οριοθετούν το γνωστικό αντικείμενο του μαθήματος.
  • Να αναλύουν την έννοια του κανόνα.
  • Να αναγνωρίζουν τα βασικά δομικά του μέρη και να κατανοούν το λειτουργικό τους ρόλο.
  • Να κατανοούν τη διαφορά του από το είδος του κοντακίου.

Λέξεις-κλειδιά: κανόνας, ακροστιχίδα, ειρμός, ειρμολόγιο, ωδές, τροπάριο, εφύμνιο, θεοτοκίο, σταυροθεοτοκίο, προσόμοιο, ιδιόμελο, ρυθμοτονικό μέτρο, κοντάκιο.

Περιγραφή: Εισαγωγή στο γνωστικό αντικείμενο της υμνογραφίας και κυρίως του κανόνα. Ανάλυση της ιδιαιτερότητας του κανόνα και της θέσης του στην εξέλιξη της υμνογραφίας και η διαφορά του από το κοντάκιο. Επεξήγηση της σχετικής ορολογίας (ακροστιχίδα, ειρμός, ωδές, τροπάριο, εφύμνιο, θεοτοκίο, σταυροθεοτοκίο, προσόμοιο, ιδιόμελο, τριώδιο, τετραώδιο). Επεξήγηση της μετρικής του κανόνα. Επίδειξη βασικών εκδόσεων υμνογραφικών κειμένων.

Εκπαιδευτικές τεχνικές: Καταιγισμός ιδεών για ανάδυση προϋπάρχουσας γνώσης. Εισήγηση εμπλουτισμένη με διάλογο. Παρουσίαση διαφανειών με power point.  Επίδειξη βασικών εκδόσεων υμνογραφικών κειμένων. Συζήτηση.

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

Ioseph Schirò (et al.), Analecta Hymnica Graeca e codicibus eruta Italiae Inferioris, vols. I-XII, Roma 1966-1980.

Christ — M. Paranikas, Anthologia Graeca Carminum Christianorum, Lipsiae 1871.

Θ. Δετοράκη, Βυζαντινή Υμνογραφία, Ηράκλειο   21997.

Σ. Εὐστρατιάδου, Εἱρμολόγιον, ἐκδ. Κυριακίδη, Ἀθῆνα 22006.

Σ. Εὐστρατιάδου, Κοσμᾶς ὁ Ἱεροσολυμίτης ὁ ποιητής, Ἐπίσκοπος Μαϊουμᾶ, ΝΣ 28 (1933) 83-99, 143-158, 202-218, 257-272, 330-338, 400-416, 489-505, 530-544.

Follieri, Initia Hymnorum Ecclesiae Graecae. vols I-V/ 1-2, [ Studi et Testi 211-215 bis] Città del Vaticano 1961-1966.

Hannick, Das byzantinische Eigengut der neuzeitlichen slavischen Menäen und seine griechischen Originale, vol. I-III, Verlang F. Schöningh, 2006.

Ἀλ. Σ. Κορακίδης, Βυζαντινή Ὑμνογραφία. Τόμ. Β´. Λεξικὸ τῶν ὑμνολογικῶν καὶ λειτουργικῶν ὅρων τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, Ἀθῆνα 2006.

Ἐλ. Παπαηλιοπούλου-Φωτοπούλου, Ταμεῖον ἀνεκδότων ᾀσματικῶν κανόνων, seu Analecta Hymnica Graeca e codicibus eruta Orientis Christiani, I. Κανόνες Μηναίων, Σύλλογος πρὸς διάδοσιν ὠφελίμων βιβλίων, Ἀθῆναι 1996.

J. P. Migne, Patrologiae cursus completus, series Graeca. Parisiis 1857-1866.

Weyh, Die Akrostichis in der byzantinischen Kanonesdichtung, BZ 17 (1908) 1-68 [μτφρ. Μ. Χ. Βακαλοπούλου, Η ακρο­στιχίδα στη βυζαντινή ποίηση των κανόνων, εκδ. Επέκταση, Κατερίνη 2005].