+ ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΤΟΣ + 
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΡΣ Η
ΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙ
ΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ
ΠΟΛ/Ε ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ.
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΡΟΣ
ΤΙΤΟΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗΝ·
ΠΑΥΛΟΣ ΔΟΥΛΟΣ ΘΥ.
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΔΕ ΙΥ ΧΥ:-
+ + +
Τῶν παύλω συνόντων. δό
κιμος οὗτος ἦν σφόδρα·
εἰ μὴ γὰρ ἦν δόκιμος. οὐ
κ ἀν αὐτῶ τὴν νῆσον ὁλό
κληρον ἐπέτρεψεν· οὐ
κ ἀν τὰ ἐλλειφθέντα ἀ
ναπληρῶσαι προσέ
ταξεν· ἵνα γάρ φη τὰ
λείποντα ἐπιδιορθώ
ση· οὐκ ἂν τοσούτων
ἐπισκόπων κρίσιν ἐπέ
τρεψεν. εἰ μὴ σφόδρα
ἐθάρρει τ' ἀνδρί· φασὶ
δὲ αὐτὸν καὶ νέον εἶ
ναι. διὰ τὸ τέκνον αὐ
τὸν λέγειν· πλὴν ἀλλ' οὔ


πω τοῦτο δῆλον ἀπὸ τού
του· οἶμαι δὲ αὐτοῦ καὶ
ἐν ταῖς πράξεσιν εἶναι
μνείαν· τάχα καὶ κορίν
θιος ἦν. εἰ μή τις ἕτε
ρος ἦν ὁμώνυμος αὐτῶ·
καὶ ζηνᾶν μὲν καλεῖ
πρὸς ἑαυτὸν· καὶ ἀπολ
λῶ πεμφθῆναι βούλε
ται τοῦτον δὲ οὕ· καὶ
γὰρ ἐναντίον τοῦ αὐτο
κράτορος. μείζονα
τούτοις ἐμαρτύρει τὴν
ἀνδρείαν καὶ τὴν ἀρε
τήν· δοκοῦσι δέ μοι χρό
νοι εἶναι μέσοι τινὲς. καὶ
ἐν ἀδεία ὁ παῦλος ὢν
γράφει ταῦτα· οὐδὲν
γὰρ περὶ πειρασμῶν
φη συνεχῶς δὲ περι
στρέφει τοῦ θῦ τὴν χά
ριν καὶ ἄνω καὶ κάτω· ἱ
κανὴν οὖσαν παράκλη
σιν τοῖς πεπιστευκόσι
πρὸς ἀρετήν· τὸ γὰρ
μαθεῖν τίνων μὲν ἦσαν


ἄξιοι· προς τί δε μετέστησαν
και ταύτα χάριτι· και τίνων
ἠξίωνται, οὐ μικρὰ προτρο
πή· ἀποτείνεται δε και προς
ἰουδαίους· εἰ δε ὁλόκληρον
τὸ ἔθνος ὑβρίζει, μὴ θαυ
μάσης· και ἐπι γαλατῶν
γαρ αὐτο ποιεῖ λέγων· ὦ ἀ
νόητοι γαλάται· οὐχ ὑβρι
στικοῦ δε τοῦτο ἤθους, ἀλλ' ἐ
ρωτικοῦ· εἰ μεν γαρ τῶν
αὐτοῦ ἕνεκεν ταῦτα ἐποί
ει. εἰκότως τίς αὐτῶ ἐπε
μέμψατο· εἰ δε πεπυρω
μένος καὶ ζέων ὑπὲρ τοῦ
κηρύγματος. οὐχ ὑβριστικῶς
αὐτο ἐποίει· και ὁ χς δὲ μυ
ρία ἐλοιδορεῖτο τοῖς γραμ
ματεῦσι και φαρισαίοις·
ἀλλ' οὐχ αὐτοῦ ἕνεκεν. ἀλ
λ' ὅτι τους ἄλλους ἅπαν
τας ἀπώλλυον· βραχεῖαν
δε ποιεῖ την ἐπιστολήν·
εἰκότως· ϧ τοῦτο δε τῆς
ἀρετῆς τοῦ τίτου τεκμή
ριον ἦν. το μη δεῖσθαι λό


γων πολλῶν ἀλλ' ὡσπέρ
τινος ὑπομνήσεως· αὕ
τη δέ μοι δοκεῖ τῆς πρὸς
τιμόθεον εἶναι προτέρα
ἡ ἐπιστολή· ἐκείνην μὲν
γὰρ πρὸς τῶ τέλει ὢν
ἔγραφεν· ἐνταῦθα δὲ. ἄ
φετος ὢν καὶ λελυμένος·
τὸ γὰρ κέκρικα παραχει
μάσαι ἐν νικοπόλει. τεκ
μήριον ἦν τοῦ μηδέπω
ἐν δεσμοῖς εἶναι· ἐκεῖ
δε. συνεχῶς ἑαυτὸν δέσμι
ον καλεῖ· τί οὖν φησι· παῦ
λος δοῦλος θῦ· ἀπόστο
λος δε ἰῦ χῦ· κατα πί
στιν ἐκλεκτῶν θῦ· ὁρᾶς
πῶς ἀδιαφόρως αὐτα τί
θησι. ποτε μεν ἑαυτον
τοῦ θῦ δοῦλον λέγων. τοῦ
δὲ χῦ ἀπόστολον· ποτε
δὲ τοῦ χῦ δοῦλον· παῦ
λος δοῦλος ἰῦ χῦ· οὕτως
οὐδεμίαν οἶδε διαφο
ρὰν μεταξὺ πρς ϧ ὑιοῦ·
κατὰ πίστιν ἐκλεκτῶν θῦ·


199


καὶ ἐπίγνωσιν ἀληθείας τῆς
κατ' εὐσέβειαν. ἐπ' ἐλπίδι ζω
ῆς αἰωνίου· κατὰ πίστιν
ἐκλεκτῶν θῦ· ἀντὶ τοῦ ὅτι
ἐπίστευσας. ἢ ὅτι ἐπιστεύθης·
οἶμαι αὐτὸν λέγειν καὶ ὅτι αὐτὸς
ἐπιστεύθη τοὺς ἐκλεκτοὺς
τοῦ θῦ· τουτέστιν. οὐκ ἀπὸ
κατορθωμάτων οὐδὲ ἀ
πὸ πόνων καὶ ἱδρώτων
τὸ ἀξίωμα ἔλαβον. ἀλλὰ τὸ
πᾶν τῆς τοῦ πιστεύσαντος
εὐεργεσίας ἐγένετο· εἶτα ἵνα
μὴ ἅλογος ἡ χάρις νομισθῆ·
οὔτε γὰρ τὸ πᾶν αὐτοῦ· ἐπεὶ
διατί μὴ καὶ ἑτέροις ἐνεπί
στευσε, δια τοῦτο ἐπήγαγε
τὸ καὶ ἐπίγνωσιν ἀληθείας
τῆς κατ' εὐσέβειαν· ἀπὸ
ταύτης φὴ ἐπιστεύθην· μᾶλ
λον δὲ ϧ τὸ ἐπιστεύθην ἐκ τῆς
αὐτοῦ χάριτος· καὶ γὰρ καὶ
τούτου αὐτὸς αἴτιος· δια
τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ χς λέγει· οὐ
χ ὑμεῖς με ἐξελέξασθε.
ἀλλ' ἐγὼ ὑμᾶς ἐξελεξάμην·


καὶ πάλιν αὐτὸς οὗτος ὁ μα
κάριος ἐτέρωθι γράφων φή·
ἐπίγνώσομαι καθὼς καὶ
ἐπεγνώσθην· καὶ πάλιν·
εἰ καταλάβω ἐφ' ὃ καὶ
κατελήφθην ὑπὸ τοῦ χῦ
ἰῦ· πρότερον κατελήφθη
μεν. καὶ ὕστερον ἐπέγνω
μεν· καὶ πρότερον ἐπε
γνώσθημεν. καὶ τότε κα
τελάβομεν· πρότερον ἐ
κλήθημεν. ϧ τότε ὑπη
κούσαμεν· τῶ δὲ κατὰ
πίστιν εἰπεῖν. τὸ πᾶν ἐ
κείνοις λογίζεται. ὅτι
δι' ἐκείνους εἰμι ἀπόστο
λος· οὐχ ὡς ἄξιος. ἀλλὰ
διὰ τοὺς ἐκλεκτούς· ὅ
περ καὶ ἀλλαχοῦ λέγει· πάν
τα γὰρ ὑμῶν ἐστιν· εἴτε
παῦλος, εἴτε ἀπολλώς;
καὶ ἐπίγνωσιν φὴ ἀληθεί
ας τῆς κατ' εὐσέβειαν·
ἔστι γὰρ ἀλήθεια πραγμάτων.
ἀλλ' οὐ κατ' εὐσέβειαν· οἷον
τὸ είδέναι τὰ γεωργικά·


τὸ εἰδέναι τέχνας, ἀλη
θῶς ἐστιν εἰδέναι· ἀλλ' αὕ
τη κατ' εὐσέβειαν ἡ ἀλήθεια·
ἢ τὸ κατὰ πίστιν, ὅτι ἐπίστευ
σαν καθάπερ οἱ λοιποὶ ἐκ
λεκτοὶ καὶ ἐπέγνωσαν τὴν
ἀλήθειαν· ἀπὸ πίστεως
ἄρα ἡ έπίγνωσις οὐκ ἀ
πὸ λογισμῶν· ἐπ' ἐλπίδι
ζωῆς αἰωνίου· εἶπε
τὴν παροῦσαν τὴν ἐν τῆ χάρι
τι τοῦ θῦ· λέγει ϧ τὴν μέλ
λουσαν· καὶ  ἔπαθλα τίθη
σιν ἡμῖν ὑπὲρ ὧν ἡμᾶς εὐηρ
γέτησε· ἐπεὶ γὰρ ἐπιστεύ
σαμεν καὶ ἀπηλλάγημεν τῆς
πλάνης, στεφανοῦν ἡμᾶς
βούλεται· ὅρα πῶς γέ
μει τὸ προοίμιον τῶν
εὐεργεσιῶν τοῦ Θῦ· καὶ ὅλη
δι' ὅλης ἡ ἐπιστολὴ αὕτη.
μάλιστα τοιαύτη τυγχάνει·
καὶ αὐτὸν τὸν ἅγιον ἐκεῖνον
διανιστῶσα μᾶλλον πρὸς
τοὺς πόνους ϧ τοὺς μα
θητευομένους· οὐδὲν


γὰρ οὕτως ἡμᾶς ὠφελεῖ.
ὡς τὸ συνεχῶς μεμνῆσθαι
τῶν εὐεργεσιῶν τοῦ θῦ· καὶ
τῶν κοινῆ. ϧ τῶν ἰδία· εἰ
γὰρ φίλου εὐεργεσίας ἀ
νενεγκόντες. ἢ ῥῆμα προση
νὲς ἀκούσαντες· ἢ πρᾶγμα
διαθερμαινόμεθα, πολ
λῶ μᾶλλον ὅταν ἴδωμεν
πόσοις κινδύνοις περι
επέσομεν. καὶ ἀπὸ πάν
των ἡμᾶς ἐξείλετο ὁ θς.
προθυμότεροι περὶ τὴν ὑ
πακοὴν ἐσόμεθα· καὶ ἐ
πίγνωσίν φη ἀληθείας·
ἀλήθειαν δὲ ἐνταῦθα πρὸς
τὸν τύπον οὕτως εἶπεν·
καὶ γὰρ ϧ ἐκείνη ἐπίγνω
σις ἦν καὶ εὐσέβεια ἦν· ἀλλ' οὐ
κ ἀληθείας· οὐ μὴν οὐδὲ
ψεύδους· ἀλλὰ τύπων ς
εἰκόνος· καλῶς εἶπεν
ἐπ' ἐλπίδι ζωῆς αἰω
νίου· ὅτι ἐκείνη. ἐπ' ἐλ
πίδι ἦν ζωῆς τῆς παρού
σης· ὁ γὰρ ποιήσας


200


αὐτά φη· ζήσεται ἐν αὐτοῖς·
ὀρᾶς πῶς ἐκ προοιμίων
ἤδη δείκνυται τῆς χάρι
τος τὸ μέσον; ἐκεῖνοι οὐκ ἐκ
λεκτοὶ ἀλλ' ἡμεῖς· εἰ γὰρ
ς αὐτοὶ ἐλέγοντο ἐκλε
κτοὶ, ἀλλ' οὐκ ἔτι· ἣν ἐπηγ
γείλατο ὁ ἀψευδὴς θς πρὸ
χρόνων αἰωνίων· του
τέστιν οὐ νῦν ἐκ μετανοίας·
ἀλλ' ἄνωθεν ταῦτα προώ
ριστο· πολλαχοῦ τοῦτο τί
θησιν ὡς ὅταν λέγη· ἀφω
ρισμένος εἰς ἐυαγγέλιον
τοῦ θῦ· καὶ πάλιν· οὓς
προέγνω καὶ προώρισε·
δεικνὺς τὴν εὐγένειαν
τὴν ἡμετέραν· ὅτι ἡμᾶς
οὐ νῦν ἀλλ' ἄνωθεν ἠγά
πησεν· οὐ μικρὸν δὲ τοῦ
το τὸ ἄνωθεν ἠγαπῆσθαι
ς ἐξ ἀρχῆς· ἣν ἐπηγγεί
λατό φη ὁ ἀψευδὴς θς·
εἰ ἀψευδὴς πάντως
ἕσται ὃ ἐπηγγείλατο· εἰ
ἀψευδὴς. οὐ δεῖ ἀμφι


βάλλειν κἀν μετὰ θάνατον
ἦ· ἣν ἐπηγγείλατό φη ὁ
ἀψευδὴς θς πρὸ χρόνων
αἰωνίων· καὶ ἀπὸ τοῦ
εἰπεῖν πρὸ χρόνων αἰ
ωνίων, τὸ ἀξιόπιστον
δείκνυσιν· οὐκ ἐπειδὴ
ἰουδαῖοι φη οὐ προσῆλθον
νῦν δια τοῦτο ταῦτα, ἀλ
λ' οὕτως ἄνωθεν ἐτετύπω
το· ὃ καὶ δηλῶν ἐπάγει·
ἐφανέρωσε δὲ καιροῖς
ἰδίοις· τί οὖν ἡ ἀναβο
λή· κηδεμονίας χάριν.
ς τοῦ εὐκαίρως ποιῆσαι·
καιρός φη ὁ προφήτης
τοῦ ποιῆσαι τῶ κῶ· τὸ
γὰρ ἱδίοις. τοῦτό ἐστι·
τοῖς προσήκουσι· τοῖς
ὀφειλομένοις· τοῖς ἁρ
μόζουσιν· ἐφανέρωσέ
φη καιροῖς ἰδίοις τὸν λό
γον αὐτοῦ ἐν κηρύγματι
ὃ ἐπιστεύθην ἐγώ· του
τέστι τὸ κήρυγμα· τοῦ
το γὰρ τὰ πάντα εἶχε


τὸ εὐαγγέλιον· ς τὰ ἐνταῦ
θα. ς τὰ μέλλοντα· τὴν
ζωήν· τὴν εὐσέβειαν. τὴν
πίστιν· πάντα ὁμοῦ· ἐν
κηρύγματι· τουτέστι. φα
νερῶς· μετὰ παρῥησίας·
τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἐν κηρύγμα
τι· ὥσπερ ὁ κήρυξ πάν
των παρόντων ἐν τῶ θεά
τρω κηρύττει, οὕτως ς ἡμεῖς·
κηρύττομεν, ὥστε μηδὲν
προσθεῖναι· ἀλλ' αὐτὰ ἃ ἠ
κούσαμεν εἰπεῖν· ἡ γὰρ
τοῦ κήρυκος ἀρετὴ. ἐν τῶ
πᾶσιν εἰπεῖν ἐστι τὸ γεγο
νὸς. οὐκ έν τῶ προσθεῖ
ναί τινα ἢ ἀφελεῖν· εἰ
τοίνυν κηρύττειν δεῖ. με
τὰ παρρησίας κηρύττειν
δεῖ: ἐπεὶ οὐδὲ κηρύττειν
ἐστι· δια τοῦτό οὐδὲ εἶ
πεν ὁ χς εἴπατε ἐπὶ τῶν
δωμάτων. ἀλλὰ κηρύξα
τε ἐπὶ τῶν δωμάτων· καὶ
ἀπὸ τοῦ τόπου ς ἀπὸ τοῦ
τρόπου, τὸ γεγονὸς παριστῶν·


ὅ ἐπιστεύθην ἐγὼ κατ' ἐπι
ταγὴν τοῦ σρς ἡμῶν θῦ·
καὶ τὸ ἐπιστεύθην· ς τὸ κα
τ' ἐπιταγὴν. τὸ ἀξιόπιστον
δείκνυσιν· ὥστε μη
δένα ἀνάξιον παθεῖν· μὴ
δὲ ἀκκίζεσθαι μὴ δε δυσ
χεραίνειν· εἰ τοίνυν ἐ
πιταγή ἐστιν. οὐκ εἰμὶ κύ
ριος: ἐπίταγμα γὰρ πλη
ρῶ· τῶν γὰρ πρακτέων·
τὰ μὲν ἐφ' ἡμῖν κεῖται.
τὰ δὲ οὐκ ἐφ' ἡμῖν· ἃ μὲν
γὰρ ἐπιτάττων λέγει. ταῦ
τα οὐκ ἐφ' ἡμῖν· ἅπερ
δὲ ἐπιτρέπων. ταῦτα ἐ
φ' ἡμῖν τυγχάνει· οἷον τὸ
ἐάν τις εἴπη τῶ ἀδελφῶ
αὐτοῦ μωρὲ. ἔνοχος ἔσται
εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυ
ρός, τοῦτο ἐπίταγμα·
καὶ τὸ ὅταν προσφέρης
τὸ δῶρόν σου ἐπὶ τὸ θυ
σιαστήριον ς γνῶς ὅτι ὁ ἀ
δελφός σου ἔχει τί κατὰ
σοῦ. ἄφες ἐκεῖ τὸ δῶρόν σου


201


ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστη
ρίου. καὶ ἀπελθὼν διαλλά
γηθι τῶ ἀδελφῶ σου. καὶ τό
τε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δῶ
ρον σου, καὶ τοῦτο ἐπίταγμα·
καὶ τὸν μὴ ποιήσαντα. ἀ
νάγκη ὑπεύθυνον εἶναι κο
λάσει· ὅταν δὲ λέγη ἐὰν
θέλης πώλησόν σου τὰ
ὑπάρχοντα· καὶ πάλιν·
ὁ δυνάμενος χωρεῖν χω
ρείτω. οὐκ ἔτι ἐπίταγμά
ἐστι· τὸν γὰρ ἀκροατὴν ποι
εῖ κύριον τῶν λεχθέντων.
ς τὴν αἵρεσιν αὐτῶ δίδω
σι τῶν πρακτέων· ταῦ
τα μὲν γὰρ καὶ ποιῆσαι
ς μὴ ποιῆσαι. ἐφ' ἡμῖν·
τὰ δὲ ἐπιτάγματα. οὐ
κ ἐφ ἡμῖν· ἀλλ' ἀνάγκη ἢ
ποιῆσαι, ἢ μὴ ποιήσαν
τα κολασθῆναι· τοῦτο
οὖν φη καὶ ὅταν λέγη ἀ
νάγκη γάρ μοι ἐπίκειται·
οὐαὶ γάρ μοι φη ἐστὶν ἐὰν
μὴ εὐαγγελίζωμαι· σαφέ


στερον δὲ ἐρῶ αὐτὸ. ἵνα πᾶ
σι κατάδηλον γένηται· οἷον·
ὁ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐκκλησίας
ἐμπεπιστευμένος· καὶ τῆ τῆς
ἐπισκοπῆς ἀξία τετιμη
μένος· ἀν μὴ διαγορεύη τῶ
λαῶ τὰ πρακτέα. οὐκ ἀνεύ
θυνος ἔσται· ὁ μέντοι λαϊκὸς,
οὐδὲ μίαν ἀνάγκην ἔχει τούτου·
δια τοῦτο φη καὶ ὁ παῦλος·
ὅτι κατ' ἐπιταγὴν τοῦ σρς
ἡμῶν τοῦτο ποιῶ· καὶ ὅ
ρα τὰ ἐπίθετα πῶς πρὸς
ὃ εἶπον ἁρμόζει· ἀνωτέ
ρω γὰρ εἰπὼν ὁ ἀψευδὴς θς.
ἐνταῦθά φη κατ' ἐπιτα
γὴν τοῦ σρς ἡμῶν θῦ· εἰ
τοίνυν σῆρ ἐστι· καὶ αὐτὸς 
ταῦτα ἐπέταξεν ἀπὸ
τοῦ βούλεσθαι σώζεσθαι·
οὐ τοίνυν φιλαρχίας τὸ
πρᾶγμά ἐστι· πίστις γάρ ἐστι,
καὶ ἐπιταγή ἐστι· καὶ σρς
θῦ· τίτω γνησίω τέκνω·
ἔστι γὰρ ς μὴ γνήσια εἶναι
τέκνα, ὡς ἐκεῖνος περὶ οὗ


φη· ἐάν τις ἀδελφὸς
ὀνομαζόμενος· ἦ πόρ
νος· ἢ πλεονέκτης· ἢ
εἰδωλολάτρης· ἢ λοίδο
ρος· ἢ μέθυσος, τῶ τοιού
τω μὴ δὲ συνεσθίειν· ἰδοὺ
καὶ τέκνον. καὶ οὐκ ἔστι γνή
σιον τέκνον· τέκνον μὲν
γὰρ. ἐπειδὴ ἅπαξ ἐδέ
ξατο τὴν χάριν ς ἀνεγεν
νήθη· οὐ γνήσιον δε. ἐπει
δὴ ἀνάξιον τοῦ πρς ἐστιν·
ἐπειδὴ πρὸς ἕτερον ἀυ
τομολεῖ τύραννον· ἐπὶ
μὲν γὰρ τῶν φυσικῶν παί
δων· τὸ γνήσιον ς τὸ μὴ γνή
σιον. ἀπὸ τῆς ὠδινούσης
καὶ τοῦ σπείροντος ὁρίζε
ται· ἐνταῦθα δὲ οὐ
χ οὔτως· ἀλλ' ἀπὸ τῆς προ
αιρέσεως· ἔστι γὰρ γνήσιον
γενόμενον μὴ εἶναι γνή
σιον· καὶ ἔστιν οὐκ ὄντα
γνήσιον. γενέσθαι γνήσιον·
οὐ γὰρ ἀνάγκη φύσεως ταῦ
τα κατακέκλεισται. ἀλλ' ἐ


ξουσία προαιρέσεως· ὅ
θεν καὶ συνεχεῖς ἔχει τὰς 
μεταβολάς· ἦν ὀνήσι
μος τέκνον γνήσιον· ἀλ
λὰ καὶ οὐ γνήσιον ἦν· καὶ
γὰρ ἄχρηστος ἐγένετο· ἀλλὰ 
πάλιν ἐγένετο γνήσιον οὕ
τως. ὡς καὶ αὐτὸν σπλάγχνα
καλεῖσθαι ἀποστολικά· τί
τω γνησίω τέκνω. κατὰ
κοινὴν πίστιν· ἐπειδὴ
εἶπεν τέκνον. ς τὴν τοῦ
πρς αὐτοῦ ἔλαβε τάξιν·
πῶς καὶ ταύτην τὴν τι
μὴν ἐλαττοῖ ς καταστέλλει.
ἄκουσον· κατὰ κοινὴν
γὰρ πίστιν ἐπήγαγε· του
τέστι κατὰ πίστιν. οὐδὲν
ἔχω σοῦ πλέον· κοινὴ γάρ
ἐστι· καὶ διὰ τῆς αὐτῆς
ἐγώ τε ἐτέχθην καὶ σύ· τέ
κνον οὖν πόθεν αὐτὸν κα
λεῖ· ἤτοι τὴν φιλοστορ
γίαν μόνον δηλῶσαι θέ
λων. ἢ τὸ πρότερον
εἶναι ἐν τῶ κηρύγματι.


202


ἢ τὸ δι' αὐτοῦ πεφωτίσθαι·
δια τοῦτο καὶ τέκνα καὶ
ἀδελφοὺς καλεῖ. ἐπειδὴ
ἀπὸ τῆς αὐτὴς πίστεως ἐ
τέχθησαν ἀδελφοί· ἐ
πειδὴ διὰ τῶν ἐκείνου
χειρῶν. τέκνα· τῶ οὖν
κατὰ κοινὴν εἰπεῖν πί
στιν. τὴν ἀδελφότητα ἠ
νίξατο· χάρις ἔλεος καὶ 
εἰρήνη ἀπὸ θῦ πρς καὶ
κῦ ἰῦ χῦ τοῦ σρς ἡμῶν· ἐ
πειδὴ εἶπε τέκνον. ἐ
πήγαγεν ἀπὸ θῦ πρς· ὥσ
τε ἀναστῆσαι αὐτοῦ τὴν
διάνοιαν καὶ μαθεῖν τίνος
ἐστὶ τέκνον· καὶ ὅτι οὐτῶ
κοινὴν πίστιν εἰπεῖν μό
νον· ἀλλὰ τῶ ἐπαγαγεῖν
πρς ἡμῶν. τὸ ὁμότιμον
αὐτοῦ δείκνυσιν· ὅρα
δὲ πῶς ἃ τοῖς μαθη
ταῖς καὶ τοῖς πολλοῖς
ἐπεύχεται. ταῦτα καῖ
τῶ διδασκάλω· ὁμοίως
γὰρ ς αὐτὸς δεῖται τῶν


τοιούτων εὐχῶν· καὶ πολ
λῶ μᾶλλον, ἢ ἐκεῖνοι· ὅσω
ς πλείονας ἔχθρας ἔχει· ὅ
σω καὶ πλείονας ἀνάγκ~
τοῦ προσκρούειν τῶι θῶι·
ὅσω γὰρ μέγα τὸ ἀξίωμα.
τοσούτω μείζους ς οἱ
κίνδυνοι τῶ τὴν ἱεροσύ
νιν ἔχοντι· ἀρκεῖ γὰρ καὶ
ἕν κατόρθωμα ἐπισκοπῆς
ἀνενεγκεῖν εἰς τὸν οὐνὸν. ς
ἕν ἀμάρτημα εἰς αὐτὴν
ἐμβαλεῖν τὴν γέενναν· ἵνα
γὰρ τὰ ἄλλα πάντα παρῶ
τὰ καθ' ἐκάστην ἡμέραν
συμππίπτοντα· ἀν τύχη πο
τέ τινα· ἢ διὰ φιλίαν· ἢ
δι' ἄλλην τυχὸν αἰτίαν ἀνά
ξιον εἰς ἐπισκοπὴν πα
ραγαγεῖν· καὶ πόλεως ἐπιτρέ
ψαι μεγάλης ἀρχὴν. ὅρα πό
σου πυρὸς ἑαυτὸν καθίστη
σιν ἔνοχον· οὐ γὰρ τῶν ψυ
χῶν τῶν ἀπολλυμένων μό
νον· ἀπόλλυσι γὰρ αὐτὰς
ἀνευλαβὴς ὢν. ἀλλὰ καὶ


πάντων τῶν ὑπ' ἐκείνου
πραττομένων. αὐτὸς δώ
σει τὰς εὐθύνας· ὁ γὰρ ἐν
τάξει ἰδιώτου ὢν· ἀνευ
λαβὴς, πολλῶ μᾶλλον
ὅταν ἐπιλάβηται τῆς ἀρ
χῆς· ἀγαπητὸν γὰρ τὸν εὐ
λαβῆ μεῖναι τοιοῦτον, ἐπιλα
βόμενον τῆς ἀρχῆς· καὶ
γὰρ κενοδοξία τότε σφο
δρότερον ἐπιτίθεται· καὶ
χρημάτων ἔρως· καὶ αὐ
θάδεια. τῆς ἀρχῆς τὴν ἐ
ξουσίαν παρεχούσης· ς 
προσκρούματα καὶ ὕβρεις·
ς λοιδορίαι. καὶ μυρία ἕ
τερα· ἂν οὖν τις ἀνευλα
βὴς ἦι. μᾶλλον ἔσται ἀνευ
λαβέστερος τοιοῦτος γενό
μενος· ὅταν οὖν τοιοῦ
τον ἐπιστήση ἄρχοντα. πάν
των τῶν ἀμαρτανομένων
ὑπ' ἐκείνου. καὶ δὴμων ὁ
λοκλήρων ὑπεύθυνος ἔ
σται· εἰ δὲ ὁ μίαν ψυχὴν
σκανδαλίζων συμφέρει


αὐτῶ ἵνα μύλος ὀνικὸς
κρεμασθῆ εἰς τὸν τράχη
λον αὐτοῦ· καὶ καταπον
τισθῆ ἐν τῶ πελάγει τῆς
θαλάσσης· ὁ τοσαύτας
ψυχὰς σκανδαλίζων· πό
λεις ὁλοκλήρους καὶ δή
μους· ς μυρίας οἰκίας· ἄν
δρας· γυναῖκας· παῖδ~.
πολίτας· γεωργοὺς· τοὺς
ἐν αὐτὴ τῆ πόλει· τοὺς ἐν
ἐτέραις ταῖς ὑπ' ἐκείνην
τὴν πόλιν. τί ὑποστήσε
ται· κἀν γὰρ τριπλασίο
να ἑτέραν εἴπης. οὐδὲν
ἐρεῖς· τοσαύτης ἔσται ὑ
πεύθυνος κολάσεως ς
τιμωρίας· ὥστε μάλιστα
οὕτος δεῖται τῆς χάρι
τος τοῦ θῦ ς τῆς εἰρήνης·
ἀν γὰρ μὴ μετὰ ταύτης
κυβερνᾶ τὸν λαὸν. πάντα
οἴχεται καὶ ἀπόλωλε. τῶν
οἰάκων αὐτῶ οὐκ ὄντων·
κἀν γὰρ ἔμπειρος ἦι τῆς
κυβερνητικῆς· ἀν μὴ


203


τοὺς οἵακας τούτους ἔχη· τὴν
χάριν ς τὴν εἰρήνην τὴν παρὰ
τοῦ θῦ. καταδύσει τὸ σκάφος
ς τοὺς ἐμπλέοντας· ὅθεν
ἐμοὶ θαυμάζειν ἕπεισι τοὺς
ἐφιεμένους οἴκου τοσού
του· ἄθλιε ἄνε ς ταλαί
πωρε· οὐχ ὁρᾶς τίνος ἐφί
εσται; κατὰ σαυτὸν ἂν ἦς· ς
ἀγνὼς καὶ ἄσημος· κἀν μυ
ρία ἁμάρτης. ἀλλὰ  μιᾶς
ψυχῆς δώσεις λόγον· καὶ
ταύτης εὐθύνας ὑφέξεις
μόνον· ὅταν δὲ εἰς τὴν ἀρ
χὴν ταύτην ἀχθῆς. ἐννόη
σον ὅσων καὶ ἄλλων ὑπεύ
θυνος εἶ τιμωρίας· ἄκουε
γὰρ παύλου λέγοντος· πεί
θεσθε τοῖς ἡγουμένοις ς
ὑπείκετε. ὅτι αὐτοὶ ἀγρυ
πνούσιν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν
ὑμῶν ὡς λόγον ἀποδώ
σοντες· ἀλλὰ τιμῆς ἐφίε
σαι καὶ ἀρχῆς; καὶ τίς ἡ
ἡδονὴ ταύτης τῆς τιμῆς·
οὐ γὰρ δὴ οὐδὲ τοῦτο ὁρῶ·


οὐ γάρ ἐστι δυνατὸν ἄρχοντα
εἶναι ἀληθῶς· πῶς; ὅτι
ἐν τῆ ἐξουσία κεῖται τῶν
ἀρχομένων τὸ ὑπακούειν·
καὶ εἴ τις ἀκριβῶς ἐξετάσειε
τὸ πρᾶγμα. οὐκ ἐπὶ ἀρχὴν
ἔρχεται ὁ τοιοῦτος. ἀλλὰ μυ
ρίοις δουλεύει δεσπότας· ἐ
ναντία καὶ ἐπιθυμοῦσι καὶ
λέγουσιν· ὅπερ γὰρ ἔγκωμιά
ζει ἐκεῖνος. μέμφεται  ἕτε
ρος· ὅπερ ψέγει οὗτος. θαυ
μάζει ἄλλος· τίνος οὖν ἀ
κοῦσαι χρή· τίνι πεισθῆ
ναι· οὐκ ἔνι· καὶ ὁ μὲν ἀρ
γυρώνητος· κἀν ἐναντία
ὁ δεσπότης αὐτῶ προστάξη.
καὶ δυσχεραίνει· σὺ δὲ
ἀν τοσούτων δεσποτῶν
ἐναντία ἐπιταττόντων ἀλ
γήσης. καὶ τούτου δίδως
δίκην. τὰ πάντων ἐπὶ σὲ
στόματα ἀνοίγων· τοῦτο οὖν
εἰπέ μοι τιμή; τοῦτο ἀρ
χή; τοῦτο ἐξουσία; εἶπεν
ὁ τὴν ἐπισκοπὴν ἔχων εἰσε


νεγκεῖν χρήματα· ἀν
μὴ θέλη. οὐ μόνον οὐκ εἰ
σήνεγκεν. ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τοῦ
μὴ δόξαι ῥαθυμίας ἕ
νεκεν τοῦτο ποιεῖν. κατη
γορεῖ τοῦ κελεύσαντος· κλέ
πτει φη· ἁρπάζει. κατα
πίνει τὰ τῶν πενήτων·   
κατεσθίει τὰ τῶν πτωχῶν:  
παῦσαι λοιδορῶν· μέχρι
τίνος ταῦτα φὴς· οὐ βού
λει εἰσενεγκεῖν; οὐδεὶς ὁ
καταναγκάζων· οὐδεὶς
ὁ βιαζόμενος· τί καὶ
λοιδορῆ τῶ παραινοῦν
τι καὶ συμβουλεύοντι· ἀλ
λ' εἰς χρείαν τις κατέστη.
καὶ οὐκ ὤρεξε χεῖρα μὴ
δυνηθεὶς· ἢ καὶ ἑτέρωθι
ἀσχοληθεὶς; οὐδεμία
συγγνώμη· ἀλλὰ πάλιν
κατηγορίαι χείρους τῶν
προτέρων· καὶ ταῦτα
ὑπομένει. καὶ ἀμύνα
σθαι οὐκ ἔχει· σπλάγχνα
γάρ ἐστιν ἴδια· καὶ ὤσπερ


τὸ σπλάγχνον κἀν οἰδαί
νη· κἀν πόνον παρέχη ς καὶ 
τῆ κεφαλῆ καὶ τῶ λοιπῶ
σώματι· οὐ τολμῶμεν
ἀμύνασθαι· οὐδὲ λαβόν
τες ξίφος διαρρηγνύο
μεν. οὕτω κἀν τῶν ἀρχο
μένων τις τοιοῦτος ἦι.  
πόνους ἡμῖν παρέχων ς  
ἀθυμίας ἐκ τῶν κατηγο
ριῶν τούτων. οὐ τολμῶμεν
ἀμύνασθαι· πόρρω γὰρ
ταῦτα πνῖκῆς διανοίας·
ἀλλ' ἀνάγκη φέρειν τὸν πό
νον. ἕως ἂν ἐκεῖνος ὑγιά
νη καλῶς· ὁ ἀργυρώνη
τος οἰκέτης. ἔχει τι ἔργον
ἐπιτεταγμένον· κἀν τοῦ
το ἀνύση. λοιπὸν ἑαυτοῦ
κύριος γίνεται· οὗτος δὲ
πανταχοῦ περιέλκεται·
πολλὰ καὶ τῶν ὑπὲρ δύ
ναμιν ἀπαιτεῖται· ἀν
μὴ εἰδῆ λέγειν. πολὺς
ὁ γογγυσμός· ἀν εἰδῆ λέ
γειν. πάλιν κατηγορίαι·


204


κενόδοξός ἐστιν· ἀν μὴ
νεκροὺς ἀνιστᾶι. οὐδε
νὸς λόγου ἄξιός φη· ὀ
δεῖνα εὐλαβής ἐστιν. οὗτος
δὲ οὔ· ἀν ἀπολαύη συμ
μέτρου τροφῆς. πάλιν
κατηγορίαι· ἔδει αὐ
τὸν ἀπηγχονίσθαι φη·
ἀν λουόμενον ἴδη τις.
πολλαὶ κατηγορίαι· ὅλως
τὸν ἥλιον ὁρᾶν ὀφείλει
φη; εἰ δὲ τὰ αὐτὰ πράτ
τει ἅπερ ἐγὼ. καὶ λούε
ται· καὶ ἐσθίει· καὶ πίνει·
καὶ ἱμάτια περιβέβλη
ται· καὶ οἰκίας φροντί
ζει καὶ οἰκετῶν, τίνος ἕ
νεκεν ἐμοῦ προέστηκεν·
ἀλλὰ καὶ οἰκέτας ἔχει
φη τοὺς διακονουμέ
νους αὐτῶ· καὶ ἐπὶ ὄνου
ὀχεῖται· τίνος ἕνε
κεν ἐμοῦ προέστηκεν· ἀλ
λὰ τί εἰπέ μοι· οὐκ ὀφεί
λει τὸν διακονούμενον ἔ
χειν. ἀλλ' αὐτὸς τὸ πῦρ


ἀνακαίειν· καὶ ὑδροφο
ρεῖν. καὶ ξύλα διακλᾶν;
καὶ εἰς ἀγορὰν ἐμβάλλειν;
καὶ πόση τοῦτο αἰσχύνη
γίνεται· καὶ οἱ μὲν ἅγιοι ἐ
κεῖνοι ἄνδρες οἱ ἀπόστο
λοι. τὸν τῶ λόγω προσ
καρτεροῦνται. οὐδὲ δια
κονία χηρῶν βούλονται
προσανέχειν. ἀλλ' ἀνάξιον
αὐτοῦ εἶναι τὸ πρᾶγμα
νομίζουσι· σὺ δὲ αὐτὸν.
καὶ εἰς τὴν τῶν οἰκετῶν
ὑπηρεσίαν καθέλκεις
τῶν σῶν· διὰ τί ὁ ταῦτα
ἐπιτάττων οὐ παρέρχη
σὺ καὶ ταῦτα πληροῖς·
εἰπέ μοι· οὐχὶ μείζονά
σοι διακονεῖται ὑπη
ρεσίαν. ἢ σὺ τὰ σωματικά;
διὰ τί μὴ τὸν παῖδαν πέμ
πεις τὸν σὸν πρὸς τὴν τού
του ὑπηρεσίαν· ὁ χς ἔνι
ψε τοὺς πόδας τῶν μα
θητῶν· σὺ θεραπείαν
ἀν παράσχης τῶ διδα


σκάλω· μέγα τί ποιεῖς; ἀλ
λ' οὔτε σὺ βούλει παρασχεῖν.
καὶ αὐτὸν κωλύεις· τί οὖν·
ἀπὸ τοῦ οὐνοῦ ζῆν ὀφεί
λει; ἀλλ' οὐ βούλεται οὕτως
ὁ θς· ἀλλ' οἱ ἀπόστολοι
φη ἐλευθέρους εἶχον
δουλεύοντας· βούλει ς
τοῦτο ἀκοῦσαι πῶς οἱ ἀ
πόστολοι διῆγον; ἀποδη
μίας ἐποιοῦντο· καὶ ἄν
δρες ἐλεύθεροι· καὶ γυ
ναῖκες εὐγενεῖς· ὑπὲρ
τῆς ἐκείνων ἀναπαύσε
ως· καὶ τὰς ψυχὰς ς τὰς
κεφαλὰς ὑπετίθεσαν
τὰς ἑαυτῶν· ἄκουε δὲ
καὶ τοῦ μακαρίου τούτου
παραινοῦντος ς λέγοντος·
τοὺς οὖν τοιούτους ἐντίμους
ἔχε· καὶ πάλιν· διὰ τὸ
ἔργον τοῦ θῦ μέχρι θανά
του ἤγγισε παραβουλευ
σάμενος τῆ ψυχῆ. ἵνα ἀ
ναπληρώση τὸ ὑμῶν
ὑστέρημα τῆς πρός με


λειτουργίας· ὁρᾶς τί
φη; σὺ δὲ οὐδὲ λόγον
προσίεσαι ὑπὲρ τοῦ πρς
τοῦ σοῦ. μήτι γε κίνδυ
νον τοσοῦτον ἀναδέχη·
ἀλλὰ λούεσθαί φη οὐ χρή·
διὰ τί εἰπέ μοι· ποῦ
τοῦτο κεκώλυται· οὐδὲ
γὰρ ὁ ῥύπος καλόν· οὐδα
μοῦ τᾶυτα ὁρῶμεν οὔ
τε ἐγκαλούμενα. οὔτε θαυ
μαζόμενα· ἄλλα ἐστὶν
ἅπερ ἐπέταξε τὸν ἐπίσκο
πον ἔχειν· ἀνέγκλητον εἶ
ναι· σώφρονα· κόσμιον·
φιλόξενον· διδάκτικόν·
ταῦτα ἀπαιτεῖ ὁ άπόστο
λος· τᾶυτα χρὴ ἐπιζη
τεῖν παρὰ τοῦ ἄρχον
τος. περαιτέρω δὲ
μηδέν· οὐκ εἶ τοῦ 
παύλου ἀκριβέστερος·
μᾶλλον δὲ οὐκ εἶ τοῦ πνς
ἀκριβέστερος· ἀν ἦ πλή
κτης ἢ καὶ πάροινος·
ἀν ὠμὸς ς ἀνελεὴς.


205


κατηγόρει· ἀνάξια ταῦ
τα τοῦ ἐπισκόπου· ἀν
τρυφᾶ. καὶ τοῦτο κατη
γορία· ἀν δὲ θεραπεύη
τὸ σῶμα ἵνα σοι διακονῆ·
ἀν ἐπιμελῆται ἵνα σοι
χρήσιμος ἦι· ὑπὲρ τού
των αὐτῶ ἐγκαλεῖν δεῖ;
οὐκ οἶδας ὅτι ασθένεια
σωματικὴ· τῆς κατὰ
ψυχὴν ἀσθενείας· οὐχ ἧττον
ς ἡμᾶς βλάπτει ς τὴν ἐκ  
κλησίαν; διατί διορθοῦ
ται αὐτὴν ὁ παῦλος· γρά
φων τῶ τιμοθέω. οἴνω
ὀλίγω χρῶ διὰ τὸν στό
μαχόν σου καὶ τὰς πυκνάς
σου ἀσθενείας· εἰ μὲν
γὰρ ψυχῆ μὸνη τὴν ἀρε
τὴν κατωρθοῦμεν. οὐ
κ ἔδει φροντίζειν τοῦ
σώματος· τί δὲ ὅλως
καὶ γεγόναμεν· εἰ δὲ πολ
λὴ τούτου ἡ συντέλεια.
πῶς οὐκ ἐσχάτης ἐστὶν
ἀνοίας ἀμελεῖν τού


του· ἔστω γὰρ τις ἀνὴρ   
ἐπισκοπῆ τετιμημέ
νος· καὶ τοῦ κοινοῦ τῆς
ἐκκλησίας τὴν προστα
σίαν ἐγκεχείρισμένος· ς
τὰ μὲν ἄλλα ἔστω ἐνάρε
τος καὶ πάντα ἔχων ἅπερ
ἔχειν ἁρμόττει τὸν ἱερω
μένον· διαπαντὸς δὲ
τῆ κλίνη προσδεδέσθω
ὑπὸ πολλῆς ἀρρωστίας· τί
οὗτος ὀνῆσαι δυνήσεται·
ποίαν ἀποδημίαν στείλα
σθαι· ποίας ἐπισκέψεις
ποιήσασθαι· τίνι ἐπιπλῆ
ξαι· τίνα νουθετῆσαι·
ταῦτα εἶπον ἵνα εἰδῆ
τε μὴ ἁπλῶς ἐγκαλεῖν·
ἵνα εἰδῆτε μᾶλλον ἀπο
δέχεσθαι· ἵνα καὶ εἴ τις ἐ
φίεται τῆς ἀρχῆς· τὰς
νιφάδας τῶν κατηγορι
ῶν ὁρῶν. τὴν τοιαύτην ἐ
πιθυμίαν σβεννύη· μέγας
γὰρ ὄντως κίνδυνος· ς
τῆς τοῦ θῦ δεόμενος


+ Λό Β~ +


χάριτος καὶ τῆς εἰρή
νης ἣν ἐπεύχεσθε ἡμῖν
εἶναι πολλὴν καὶ ἡμεῖς
ὑμῖν· ἵν' ἀμφότεροι κα
τορθώσαντες τὴν ἀρε
τὴν. οὕτω τύχωμεν
τῶν ἐπηγγελμένων ἀγα
θῶν· ἐν χῶ ἰῦ τῶ κῶ
ἡμῶν· ὧι ἡ δόξα. εἰς
τοὺς αἰῶνας· ἀμήν·
+ ΤΟΥΤΟΥ ΧΑΡΙΝ ΚΑΤΕ
ΛΙΠΟΝ ΣΕ ΕΝ ΚΡΗΤΗ. ΙΝΑ
ΤΑ ΛΕΙΠΟΝΤΑ ΕΠΙΔΙΟΡ
ΘΩΣΗ· ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΗΣΗΣ
ΚΑΤΑ ΠΟΛΙΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕ
ΡΟΥΣ. ΩΣ ΕΓΩ ΣΟΙ ΔΙΕΤΑ
ΞΑΜΗΝ· ΕΙ ΤΙΣ ΕΣΤΙΝ Α
ΝΕΓΚΛΗΤΟΣ· ΜΙΑΣ ΓΥΝΑΙ
ΚΟΣ ΑΝΗΡ· ΤΕΚΝΑ ΕΧΩΝ
ΠΙΣΤΑ ΜΗ ΕΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
ΑΣΩΤΙΑΣ Η ΑΝΥΠΟΤΑΚΤΑ·
Τοῖς μὲν παλαιοῖς ἀνδρά
σιν. ἅπας ὁ βίος ἦν ἐ
νεργὸς καὶ ἐναγώνιος·
ἡμῖν δὲ οὐχ οὕτως. ἀλλὰ


ῥαθυμίας μεστός· ἐκεῖ
νοι μὲν γὰρ ἤδεσαν ὅτι
διατοῦτο εἰς τὸν κόσμον
παρήχθησαν. ἵνα τῶ
παραγαγόντι κατὰ γνώ
μην ἐργάζωνται· ἡ
μεῖς δὲ ὡς διατοῦτο
παραχθέντες ἵνα ἐσθίω
μεν καὶ πίνωμεν ς` τρυ
φῶμεν. οὕτως οὐδενὸς
τῶν πνῖκῶν λόγον ποι
ούμεθα· οὐ περὶ τῶν
ἀποστόλων λέγω μόνον.
ἀλλὰ ς` τῶν μετ' αυτούς·
ὁρᾶς γοὖν αὐτοὺς πάν
τας διατρέχοντας· ς`
ὥς πέρ τινος ἔργου τού
του ἐπειλημμένους· καὶ
διόλου ἐν ξένη διατρί
βοντας ἅτε οὐκ ἔχοντας
πόλιν ἐπὶ τῆς γῆς· ἄ
κουσον δὲ ς` τοῦ μακαρί
ου τούτου τί φη· τούτου
χάριν κατέλιπόν σε
ἐν κρήτη· καθάπερ.
οἰκίαν μίαν τὴν οἰκου