Παρουσίαση/Προβολή

Περιεχόμενο Μαθήματος:

Μεθοδολογία - Αντικείμενο μαθήματος:

Ένα ιστορικό σύνολο, εκτός του κτιριακού αποθέματός του, περιλαμβάνει μια πλειάδα φυσικών και κατασκευασμένων στοιχείων που συνθέτουν ποικίλες χωρικές «ιδιομορφολογίες»,- καταστάσεις, οι οποίες αποτελούν και το αντικείμενο έρευνας και ανάλυσης του μαθήματος. Η μεθοδικότητα στον τρόπο προσέγγισης και καταγραφής των μορφολογικών χαρακτηριστικών που παρουσιάζουν τα ιστορικά σύνολα καθίσταται αναγκαία λόγω της πολυπλοκότητας και της πολυμορφικότητάς τους. Η μορφολογική ανάλυση, στα πλαίσια του μαθήματός μας, περιλαμβάνει τρεις (3) κύριες ενότητες που αναφέρονται στα διαφορετικά επίπεδα προσέγγισης του ιστορικού συνόλου και εξετάζει:

Α) τα γενικά χαρακτηριστικά του οικιστικού συνόλου, μέσα στο οποίο εντάσσεται ο ιστορικός οικισμός,

Β) τον ίδιο τον ιστορικό οικισμό - από πλευράς τυπολογικής οργάνωσης - και τέλος Γ) αναλύει μια μονάδα δομικής συγκρότησης του οικισμού (οικοδομική νησίδα) και τα στοιχεία που την απαρτίζουν.

Γ) αναλύει μια μονάδα δομικής συγκρότησης του οικισμού (οικοδομική νησίδα) και τα στοιχεία που την απαρτίζουν.

Παρακάτω περιγράφονται αναλυτικά οι ενοτητες:

1η ενότητα: Μορφολογική Αναγνώριση του Οικιστικού Συνόλου – Γενικά Χαρακτηριστικά.

Αφορά το σύνολο της αστικής συγκρότησης της πόλης της Ξάνθης βάσει βιβλιογραφικής έρευνας και επιτόπου καταγραφής. Στόχος είναι η κατανόηση των διεργασιών με τις οποίες συγκροτήθηκε ο αστικός χώρος και της πολεοδομικής του εξέλιξης, προκειμένου να εκτιμηθεί ο ρόλος του ιστορικού συνόλου στη λειτουργία της σύγχρονης πόλης και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους.

Συγκεκριμένα, τα αντικείμενα που ερευνώνται και αναλύονται είναι:

Α) Θέση του οικιστικού συνόλου - Γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά & σχέση με την ευρύτερη περιοχή

Β) Ιστορική ανάλυση

Γ) Βασικά δομικά χαρακτηριστικά του οικιστικού συνόλου: Κυκλοφορία, Γενική μορφή ανάπτυξης, Χρήσεις γης κ.λπ

2η ενότητα: Τυπολογία της Δομικής Συγκρότησης του Ιστορικού Οικισμού

Η δεύτερη ενότητα εστιάζει στην ανάλυση - τεκμηρίωση του ιστορικού οικισμού, της Παλιάς Πόλης της Ξάνθης, με την έννοια της αναγνώριση της πολεοδομικής και αρχιτεκτονικής της εξέλιξης. Με σκοπό τη μελέτη της διαχρονικής εξέλιξης, εξετάζονται αφενός η τυπολογική οργάνωση του αστικού ιστού και αφετέρου η αρχιτεκτονική του κτιριακού αποθέματος.

Ο ιστός ενός ιστορικού οικιστικού συνόλου συγκροτείται από έναν μεγάλο αριθμό στοιχείων με σχέσεις πολύπλοκες και αλληλοεξαρτώμενες. Εδώ, γίνεται προσπάθεια ανάλυσης της πολυπλοκότητας αυτής σε απλούστερες σχέσεις μεταξύ των επιμέρους ομοειδών στοιχείων που συγκροτούν ένα σύστημα.

Συγκεκριμένα, εξετάζονται τα εξής συστήματα:

Α. Οι διαδρομές,

Β. Οι κτηριακές μορφές – κελύφη (σχέση δομημένου – αδόμητου χώρου)

Γ. Οι ελεύθεροι χώροι (δημόσιοι, ιδιωτικοί)

Δ. Τα σημεία αναφοράς (τοπόσημα).

Η γραφική απόδοση των συστημάτων αυτών σε διαγραμματικούς χάρτες οδηγεί στην κατανόηση και στη διεξαγωγή συνολικών συμπερασμάτων για την μορφολογία και την τυπολογία του αστικού ιστού.

Παράλληλα με τον αστικό ιστό αναλύεται η αρχιτεκτονική του κτιριακού αποθέματος σε επίπεδο τυπολογίας, μορφολογίας και κατασκευαστικών τρόπων.

3η ενότητα: Ανάλυση – Τεκμηρίωση Επιλεγμένης Οικοδομικής Νησίδας και των Κτισμάτων της.

Στο πλαίσιο της τελευταίας ενότητας η μορφολογική ανάλυση του χώρου εμβαθύνει σε επίπεδο οικοδομικής νησίδας, η οποία συνιστά και την μονάδα της αστικής συγκρότησης. Η αποτύπωση, καταγραφή και ανάλυση των επιμέρους κτισμάτων, ως στοιχείων του ευρύτερου συνόλου, πέρα από την καθαυτό άξια για τον προσδιορισμό της ταυτότητάς των ίδιων των κτισμάτων, αποτελεί τη βάση για την ανάλυση της οργάνωσης του μελετώμενου συνόλου και κατ’ επέκταση του ιστορικού οικιστικού συνόλου.

Η ενότητα οργανώνεται σε δυο φάσεις:

Α’ Φάση: Γραφική τεκμηρίωση - ανάλυση κάθε κτηρίου ως μονάδα

Β’ Φάση: Διερεύνηση – τεκμηρίωση του οικοδομικού μετώπου ως συγκροτημένου συνόλου εντός ιστορικού οικισμού.

Μέσα από την εφαρμογή των παραπάνω, το μάθημα Μορφολογία ΙΙ παρέχει στους φοιτητές την ενδεδειγμένη μεθοδολογία για την προσέγγιση ενός ιστορικού οικισμού, αποτελώντας τον «οδηγό» για την εκπόνηση του πρώτου σταδίου (τεκμηρίωσης – ανάλυσης) μιας ολοκληρωμένης μελέτης προστασίας του. 

Ενδεικτικά Θέματα Διαλέξεων:

-Παρουσίαση σκελετού και μεθοδολογίας εκπόνησης της εργασίας ομαδικής εργασίας.

- Μεθοδολογία ανάλυσης και τεκμηρίωσης Ιστορικών Οικιστικών Συνόλων

-Παραδείγματα αναγνώρισης και ανάλυσης δύο ιστορικών οικιστικών συνόλων: Ο παραδοσιακός οικισμός της Σιάτιστας και η πόλη των Σερρών

-Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική (με έμφαση στη Μακεδονία και στη Θράκη): Μορφολογικά και τυπολογικά χαρακτηριστικά

-Νεοκλασικισμός- Εκλεκτικισμός (με έμφαση στη Μακεδονία και στη Θράκη): Μορφολογικά και Τυπολογικά Χαρακτηριστικά

Η παρακολούθηση των διαλέξεων ανάπτυξης των θεωρητικών ενοτήτων θεωρείται απαραίτητη από πλευράς των φοιτητών προκειμένου όχι μόνον να απαντήσουν στα ζητούμενα της εκπαιδευτικής διαδικασίας αλλά να κατανοήσουν τον χώρο μέσα στον οποίο κινούνται και να ανταπεξέλθουν μελλοντικά στα πλαίσια της επαγγελματικής τους σταδιοδρομίας.

Μαθησιακά αποτελέσματα:

Μετά την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές:

-Θα έχουν εξοικειωθεί με ζητήματα που αφορούν την τεκμηρίωση και την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και τη διεύρυνσή της από το μεμονωμένο μνημείο (αρχιτεκτονική κλίμακα) στο ιστορικό οικιστικό σύνολο (πολεοδομική κλίμακα).

- Θα γνωρίζουν τη μεθοδολογία ανάλυσης – τεκμηρίωσης ενός ιστορικού οικιστικού συνόλου μέσα από την εκπόνηση μιας ολοκληρωμένης εφαρμογής και θα έχουν προβληματιστεί πάνω στις βασικές κατευθύνσεις, στις διαδικασίες και στα μέσα προστασίας – διατήρησής του.

-Θα αναγνωρίζουν τα βασικά τυπολογικά στοιχεία του αστικού χώρου, τη διαλεκτική τους σχέση με το αρχιτεκτονικό απόθεμα και θα έχουν κατανοήσει τον ρόλο τους στη συνοχή και στην ιστορική – συμβολική διάσταση του χώρου.

-Θα έχουν κατανοήσει ότι η προστασία ενός ιστορικού οικιστικού συνόλου, που αποτελεί τον απώτερο σκοπό της ανάλυσης - τεκμηρίωσής του- δεν περιλαμβάνει μόνο την προστασία, τη συντήρηση και τον εκσυγχρονισμό του αρχιτεκτονικού αποθέματος αλλά και τη διαχείριση και την αποκατάσταση της ευταξίας του συνόλου.

Συνιστώμενη βιβλιογραφία:

1. Rossi, A., 1991, Η αρχιτεκτονική της πόλης, Θεσσαλονίκη: University Studio Press, Κωδικός Βιβλίου στον «ΕΥΔΟΞΟ»: 17280
2. Καραδήμου-Γερόλυμπου Αλ., Μεταξύ Ανατολής και Δύσης, University Studio Press, Κωδικός Βιβλίου στον «ΕΥΔΟΞΟ»: 17392
3. Pinol J., Walter Fr., 2007, Η Σύγχρονη Ευρωπαϊκή Πόλη Έως τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, Αθήνα: Λ. ΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ, Κωδικός Βιβλίου στον «ΕΥΔΟΞΟ»: 1749
4. Cooper Fr., 2002, Σπίτια του Μορέα. Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική της Βορειοδυτικής Πελοποννήσου (1205-1955), Αθήνα: Μέλισσα, Κωδικός Βιβλίου στον «ΕΥΔΟΞΟ»: 25836
5. Χλέπα Ε.Α., 2011, Τα Βυζαντινά Μνημεία στη Νεότερη Ελλάδα, Αθηνα: ΚΑΠΟΝ, Κωδικός Βιβλίου στον «ΕΥΔΟΞΟ»: 12714112
6. Μουτσόπουλος Ν., Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική της Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη: ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ, Κωδικός Βιβλίου στον «ΕΥΔΟΞΟ»: 15124
7. Μπίρης, Μ., 2001, Νεοκλασική Αρχιτεκτονική στην Ελλάδα, Αθήνα: ΡΑΓΙΑ & ΣΙΑ ΟΕ, Κωδικός Βιβλίου στον «ΕΥΔΟΞΟ»: 25731
8. Λάββας, Γ., (επιμ.), 1991, Ελληνική Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική, Τόμος 8ος, Μακεδονία Β-Θράκη, Κωδικός Βιβλίου στον «ΕΥΔΟΞΟ»: 25827
9. Νομικός Μ., 1997, Αποκατάσταση Επανάχρηση Ιστορικών Κτιρίων και Συνόλων, Σ. Γιαχούδης & ΣIA, Κωδικός Βιβλίου στον «ΕΥΔΟΞΟ»: 12508