(KOM05124) -  Βασίλης Χατζόπουλος

Περιγραφή Μαθήματος

Ι. Παρουσίαση του μαθήματος

 

Το μάθημα αυτό είναι εισαγωγικού χαρακτήρα και έχει σκοπό να παρουσιάσει τις βασικές έννοιες και φαινόμενα που σχετίζονται με το θέμα της διεθνούς μετανάστευσης. Το μάθημα θα ξεκινήσει από μια κριτική συζήτηση του ορισμού της μετανάστευσης και θα παρακολουθήσουμε πώς ο ορισμός αυτός αλλάζει καθώς αλλάζει και η φυσιογνωμία της οικονομίας και κοινωνίας στην Ευρώπη στη διάρκεια του 20^ου αιώνα και μέχρι τις αρχές του 21^ου αιώνα. Θα συζητήσουμε τα θέματα και τις έννοιες που σχετίζονται και εν μέρει συγκρούονται με την πραγματικότητα της διεθνούς μετανάστευσης: την έννοια της ιθαγένειας και την ιδιότητα του πολίτη ενός έθνους κράτους, την εθνική και εθνοτική ταυτότητα, το θέμα των μειονοτικών πληθυσμών και της λεγόμενης ‘διασποράς’ και του διασπορικού εθνικισμού. Επίσης θα μιλήσουμε για τις σύγχρονες πραγματικότητες και προκλήσεις στον τομέα της μετανάστευσης όπως το θέμα της ένταξης και της κοινωνικής περιθωριοποίησης των μεταναστών στην χώρα εγκατάστασης, το ζήτημα των διακρίσεων και την έννοια της πολυπολιτισμικής κοινωνίας. Στη συνέχεια θα παρουσιάσουμε συνοπτικά τις βασικές θεωρίες που αναλύουν τις μεταναστευτικές ροές (για ποιο λόγο μετακινούνται οι μετανάστες; Τι επηρεάζει τις αποφάσεις τους; Γιατί κάποιες χώρες στέλνουν και άλλες δέχονται μετανάστες εργαζόμενους;). Επίσης θα μελετήσουμε την ελληνική περίπτωση αναλύοντας τις διαστάσεις του φαινομένου, την εξέλιξη του και την μεταναστευτική πολιτική της χώρας από το 1990 ως σήμερα. Στις τελευταίες ενότητες θα συζητήσουμε την πραγματικότητα της μετανάστευσης και της μεταναστευτικής πολιτικής στην ενωμένη Ευρώπη καθώς και τις τάσεις εξέλιξης του φαινομένου στον 21^ο αιώνα.

 

Οι βασικοί στόχοι του μαθήματος είναι οι εξής:

• να κατανοήσουν οι φοιτητές τον πολυδιάστατο χαρακτήρα του φαινομένου της μετανάστευσης,
• να μάθουν τους ορισμούς των βασικών εννοιών που χρησιμοποιούμε για την ανάλυση του φαινομένου,
• να μάθουν τις βασικές θεωρίες εξήγησης της διεθνούς μετανάστευσης
• να κατανοήσουν τις ιδιαιτερότητες τους σχεδιασμού και εφαρμογή της μεταναστευτικής πολιτικής
• να μελετήσουν και κατανοήσουν την σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα στο θέμα της μετανάστευσης
• να λάβουν μια γενική ιδέα των διαστάσεων του φαινομένου στην Ευρώπη σήμερα.

 

ΙΙ. Συνοπτικό διάγραμμα ύλης

 

Α/α	Ημερομηνία	Θεματική ενότητα
	5-10-16	Το μεταναστευτικό φαινόμενο/Μορφές μετανάστευσης / Μετανάστες, πρόσφυγες, παλιννοστούντες / Μεγάλα μεταναστευτικά ρεύματα στην Ελλάδα και στην Ευρώπη
	2-11-16	Προσφυγικό φαινόμενο - Άσυλο
	9-11-16 ANΑΠΛΗΡΩΣΗ 15.00-18.00 Α ΠΡΟΚΑΤ	Οικονομική ένταξη του μετανάστη/ Βασικές μεταναστευτικές πολιτικές/ ευπαθείς ομάδες
	9-11-16	Οικονομική και κοινωνική ένταξη του μετανάστη στη χώρα υποδοχής – ένταξη του στην αγορά εργασίας / Η περίπτωση της Ελλάδας /Επιπτώσεις στην οικονομία/ Παράγοντες ομαλότερης ένταξης
	ΗΜΕΡΙΔΑ 22-11-16 Συμμετοχή υποχρεωτική	Δικαιώματα, Πολυπολιτισμικότητα, Αποκλεισμός, Ρατσισμός
	23-11-16 ANΑΠΛΗΡΩΣΗ 15.00-18.00 Α ΠΡΟΚΑΤ	Θεωρίες διεθνούς μετανάστευσης / Κλασσική / Νεοκλασσική/ Παγκοσμίων συστημάτων κτλ
	23-11-16	Η μετανάστευση στην Ευρώπη/ Δεδομένα / Κατηγορίες χωρών – Μεταναστευτική εμπειρία / Μεταναστευτικές διαδρομές
	30-11-16	Μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ/ Ιστορικό – γενικές κατευθύνσεις / Προϋποθέσεις εισόδου και παραμονής / Μακρώς διαμένοντες
	30-11-16	Προβολή ταινίας , 21.00 στο αμφιθέατρο
	14-12-16 ANΑΠΛΗΡΩΣΗ 15.00-18.00 Α ΠΡΟΚΑΤ	Νεορατσισμός, μορφές ανάπτυξης, μέτρα ανάσχεσης/ Βασικές παράμετροι ανάπτυξης του ρατσισμού στην Ελλάδα/ Ιθαγένεια / Αντιρατσιστική νομοθεσία -
	14-12-16	Εθνική ταυτότητα/ Εθνικισμός / Ρατσισμός/ έννοια/ ιστορική εξέλιξη/ σύγχρονες μορφές / επιστημονική στήριξη
	11-1-17 Αναπλήρωση 15.00-18.00 B ΠΡΟΚΑΤ	Ζητήματα θρησκευτικής ελευθερίας  / Έννοια / Εφαρμογή από το ΕΔΔΑ / Κυρίαρχη θρησκεία / Εφαρμογή Σαρίας
	11-1-17	Επανάληψη/ αποσαφήνιση εννοιών/συζήτηση

 

 

 

ΙΙΙ. Βιβλιογραφική τεκμηρίωση

 

1. Βασικά βοηθήματα διδασκαλίας:

• Οι διαφάνειες του μαθήματος σε μορφή Power Point είναι αναρτημένες στην ιστοθέση https://eclass.duth.gr/eclass/courses/KOM05124/
• Βοηθητικές σημειώσεις του διδάσκοντος υπάρχουν στην ως άνω διεύθυνση. Στην ίδια διεύθυνση αναρτώνται και οι σημειώσεις της Επ. Καθηγήτριας Α. Τριανταφυλλίδου.
• Goldin, I., Cameron, G. και Balarajan, M. 2013. Αυτοί δεν είναι σαν εμάς: Το παρλεθόν και το μέλλον της μετανάστευσης. Κρήτη: Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης (preview available at http://www.cup.gr/Previews/978-960-524-400-2-Preview.pdf )

 

 

2. Συγγράμματα

• Ήρα Έμκε Πουλοπούλου (2007) Η μεταναστευτική πρόκληση, Αθήνα: Παπαζήσης.
• Μ. Παύλου και Δ. Χριστόπουλος (επ.) (2004) Η Ελλάδα της μετανάστευσης, Κοινωνική συμμετοχή, δικαιώματα και ιδιότητα του πολίτη. Αθήνα: Κριτική
• Α. Τριανταφυλλίδου, Θ. Μαρούκης (επ) (2010) Η μετανάστευση στην Ελλάδα του 21^ου αιώνα. Αθήνα: Κριτική
• Μ. Βλαχάδη (2010) Δικαιώματα και μετανάστευση-παλλινόστηση στην ΕΕ. Αθήνα: Κ. Σταμούλης
• Ε-Α. Σαμπατάκου (2010) Ερμηνεύοντας την εξέλιξη της κοινής μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ. Αθήνα: Παπαζήση

 

3. Προτεινόμενη βιβλιογραφία:

 

Α. Ελληνική

• Δημητριάδη, Α. 2012 Διέλευση και Μετανάστευση στη Ελλάδα, Αθήνα εκδόσεις Νήσος.
• Διβάνη, Λ., Ελλάδα και Μειονότητες, Το σύστημα διεθνούς προστασίας της Κοινωνίας των Εθνών, εκδ. Καστανιώτη, δ’ έκδοση, 2000.
• Κασιμάτη, Κ. (επ) (2000) Φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας σε ομάδες κοινωνικού αποκλεισμού, Αθήνα: ΚΕΚΜΟΚΟΠ, με τη συμβολή του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου.
• Κοιλιάρη Α., Ξένος στην Ελλάδα, Μετανάστες, γλώσσα και κοινωνική ένταξη, εκδ. Παρατηρητής, 1997.
• Λαμπριανίδης, Λ. Λυμπεράκη, Α. (2000) Αλβανοί μετανάστες στη Θεσσαλονίκη. Διαδρομές ευημερίας και παραδρομές δημόσιας εικόνας, Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής.
• Λυμπεράκη, Α. Πελαγίδης, Θ. (2000) Ο «φόβος του ξένου» στην αγορά εργασίας: Ανοχές και προκαταλήψεις στην ανάπτυξη, Αθήνα: Πόλις.
• Μαρβάκης, Α. Παρσανόγλου, Δ. Παύλου, Μ. (επ) (2001) Μετανάστες στην Ελλάδα. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
• Παύλου Μίλτος, Χριστόπουλος Δημήτρης (επ.) (2004) Η Ελλάδα της μετανάστευσης. Κοινωνική συμμετοχή και ιδιότητα του πολίτη, Αθήνα: Κριτική και ΚΕΜΟ.
• Περράκη – Νάσκου, Π., Η νομολογία του ΕΔΔΑ σχετικά με την προστασία της θρησκευτικής ελευθερίας στην Ελλάδα, ΕΕΕυρΔ 4/1999, σελ. 785-814.
• Περράκη – Νάσκου, Π. (επιμ), Η καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας στην Ελλάδα και την Ευρώπη, εκδ. Αντ. Σάκκουλα, 2000.

 

• Τριανταφυλλίδου, Α. (2005) Ελληνική μεταναστευτική πολιτική. Προβλήματα και κατευθύνσεις ΕΛΙΑΜΕΠ Κείμενα Πολιτικής 05.01, Δεκέμβριος 2005, www.eliamep.gr .
• Χριστόπουλος, Δ. (επιμ.), Νομικά ζητήματα θρησκευτικής ετερότητας στην Ελλάδα, ΚΕΜΟ, εκδ. Κριτική, 1999.
• Χ., Μετανάστες, Ρατσισμός & Ξενοφοβία, Πρακτικά Διεθνούς Συνεδρίου, Μάιος 1997, εκδ. Αντ. Σάκκουλα, 1998.

 

Ημερομηνία δημιουργίας

Κυριακή 16 Οκτωβρίου 2011