Darstellung / Vorschau

Περιγραφή & πλάνο του μαθήματος

Περιγραφή

Αντικείμενο του μαθήματος αυτού είναι η θεραπευτική λειτουργία της γραφής σε αυτοβιογραφικά ή υβριδικά κείμενα που αφηγούνται την ασθένεια. Συγκεκριμένα, θα επικεντρωθούμε σε αφηγήσεις λογοτεχνών που αφορούν την εμπειρία της ψυχικής ή σωματικής ασθένειας και θα προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε με ποιους τρόπους πραγματώνεται η αναδόμηση/ανακατασκευή της ταυτότητας των υποκειμένων σε σχέση με και μπροστά στην ασθένεια, πώς νοηματοδοτείται η εισβολή της ασθένειας στη ζωή των ασθενών, πώς διαχειρίζονται τη ρήξη, το τραύμα και τη διαδικασία αντιμετώπισης των διαφόρων παραμέτρων και διαστάσεων της αρρώστιας, της θεραπευτικής διαδικασίας και των αλλαγών που το βίωμα αυτό επιφέρει στην καθημερινότητα και στην αυτο-εικόνα των αφηγητών-πρωταγωνιστών/στριών. Η προσέγγιση που θα υιοθετήσουμε είναι συγκριτολογική και διεπιστημονική: αφορά την ασθένεια ως τροπολογική κατηγορία πέρα από εθνικά και γλωσσικά σύνορα, αξιοποιεί τις αρχές και τις μεθόδους της αφηγηματικής έρευνας και της ψυχοθεραπείας μαζί με τη θεωρία της αφήγησης και τη θεωρία του αυτοβιογραφικού λόγου και εντάσσεται, γενικά, στην προβληματική των σύγχρονων ιατρικών ανθρωπιστικών σπουδών (αφηγηματική ιατρική, θεραπευτική γραφή) και στο πεδίο που ορίζει ο διάλογος μεταξύ λογοτεχνικών σπουδών και ψυχολογίας/ψυχοθεραπείας/ψυχιατρικής.

Πλάνο 

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

1.  Γενική εισαγωγή I (Ιατρικές Ανθρωπιστικές Σπουδές)
2.  Γενική εισαγωγή ΙΙ (Aφηγηματική ιατρική/αφηγηματική έρευνα/αφηγηματική θεραπεία)

B. ΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΑΣΘΕΝΕΙΑ

ΚΩΣΤΗΣ ΓΚΙΜΟΣΟΥΛΗΣ

• Δύο μήνες στην αποθήκη (2013): μια αφήγηση εγκλεισμού 

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ

• Καλά και σήμερα: To χρονικό του καρκίνου στο δικό μου στήθος (2015): ένα ημερολόγιο για την ασθένεια

ΜΑΡΙΟΣ ΧΑΚΚΑΣ

• Το κοινόβιο (1972): νόσος και τέχνη/το βάλσαμο της γραφής

CORY TAYLOR

• Aυτοβιογραφία του θανάτου μου (2017)

Γ. ΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΑΣΘΕΝΕΙΑ

ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΚΑΡΑΠΑΝΟΥ

• Η ζωή είναι αγρίως απίθανη (2008):  το ημερολόγιο ως πεδίο αναζήτησης του εαυτού 
• ΝΑΙ (1999): αυτομυθοπλασία και ψυχική διαταραχή 

ΣΥΛΒΙΑ ΠΛΑΘ

• Ο Γυάλινος Κώδων = H γραφή ως προάγγελος της αυτοκτονίας

ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΚΟΡΤΩ

• Μικρό χρονικό τρέλας (2016) : Ο Δαλάι Λάμα της ψύχωσης
• Η καλύτερη χειρότερη μέρα της ζωής σου – Κουβέντες για το φως μες στο σκοτάδι της κατάθλιψης (2020): Το αυτοβιογραφικό δοκίμιο ως μέσο κατανόησης της ψυχικής ασθένειας
• Το βιβλίο της Κατερίνας: Η αφήγηση της μητέρας

Μαθησιακοί στόχοι

Στόχος είναι οι φοιτήτριες/ές

-- να εξοικειωθούν με το αντικείμενο της Συγκριτικής Γραμματολογίας και με την έννοια της διεπιστημονικότητας

-- να κατανοήσουν το περιεχόμενο των Ιατρικών Ανθρωπιστικών Σπουδών, της Αφηγηματικής Ιατρικής, της αφηγηματικής έρευνας (ψυχολογία) και της θεραπευτικής γραφής ( ψυχοθεραπεία)

-- να μπορούν να εξηγήσουν τα είδη και τις λειτουργίες του αυτοβιογραφικού λόγου σε σχέση με την ασθένεια

-- να μπορούν να αναλύσουν τη θεραπευτική λειτουργία της γραφής στις αφηγήσεις ασθένειας 

--- να ενδιαφερθούν για αφηγήσεις ασθένειας Ελλήνων και ξένων λογοτεχνών

--- να συνειδητοποιήσουν τα οφέλη των διεπιστημονικών και συγκριτολογικών προσεγγίσεων για το μέλλον των ανθρωπιστικών σπουδών.

Βιβλιογραφία

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Πρωτογενής

Γκιμοσούλης, Κ. (2013). Δύο μήνες αποθήκη – Με εννιά σχέδια του συγγραφέα. Αθήνα: Καστανιώτης.

Καραπάνου, Μ. (2008).  Η ζωή είναι αγρίως απίθανη.  επιμ. Β. Κιμούλης.  Αθήνα: Ωκεανίδα.

------------ (1999). ΝΑΙ. Αθήνα: Ωκεανίδα.

Κορτώ, Α. (2020). Η καλύτερη χειρότερη μέρα της ζωής σου – κουβέντες για το φως μες στο σκοτάδι της κατάθλιψης. Αθήνα: Πατάκης.

------------ (2016). Μικρό Χρονικό τρέλας. Αθήνα: Πατάκης.

Νικολαΐδου, Σ. (2015). Καλά και σήμερα – Το χρονικό του καρκίνου στο δικό μου στήθος. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Πλάθ, Σ. (2008). Ο Γυάλινος Κώδων. μτφρ.  Ε. Ηλιοπούλου. Αθήνα: Μελάνι.

Taylor, Cory (2017). Αυτοβιογραφία του θανάτου μου, μτφ. Θ. Ζυγουλάνος, Αθήνα: Ροπή. 

Ζορμπά, Μυρσίνη (2023) Σημειώσεις από την εποχή των προσδοκιών, Αθήνα: Πόλις.

Δευτερογενής

• Ξενόγλωσση

Adams, K. (2013). Expressive writing: Foundations of practice. R&L Education.

Greimas, A. J., Courtés, J., & Rengstorf, M. (1989). The cognitive dimension of narrative discourse. New literary history, 20(3), 563-579.

Frank, A. (1995). The wounded storyteller: Body, illness and ethics. Chicago: University of Chicago Press.

Hunt, C. (2010). Therapeutic Effects of Writing Fictional Autobiography. Life Writing, 7: 3, 231-244.

Pennebaker, J. W., & Chung, C. K. (2007). Expressive writing, emotional upheavals, and health. In H. S. Friedman & R. C. Silver (ed.), Foundations of health psychology . Oxford University Press. pp. 263–284.

Progoff, I. (1992). At a journal workshop: Writing to access the power of the unconscious and evoke creative ability. Los Angeles: J. P. Tarcher.

Ruini C. & Mortana C. (2021). Writing Technique Across Psychotherapies—From Traditional Expressive Writing to New Positive Psychology Interventions: A Narrative Review, Journal of Contemporary Psychotherapy (2022) 52: 23–34.

Riessman, C. (2008). Narrative methods for the human sciences. London: Sage.

White, M., & Epston, D. (1990). Narrative means to therapeutic ends. WW Norton & Company.

• Ελληνόγλωση και μεταφρασμένη

Αυδή, Ε. & Καραμπά, Θ. (2010), Η συμβολή της αφηγηματικής προσέγγισης  στην κατανόηση της εμπειρίας του καρκίνου του μαστού, Επιστημονική Επετηρίδα της Ψυχολογικής Εταιρίας Βορείου Ελλάδος, τ. 8, σελ. 270-294.

Bruner. J. (²2018). Δημιουργώντας ιστορίες: νόμος, λογοτεχνία, ζωή. επιμ. Γ. Κουγιουμουτζάκης. Αθήνα: Πεδίο.

Genette, G. (2007). Σχήματα ΙΙΙ. Ο Λόγος της Αφήγησης: Δοκίμιο Μεθοδολογίας και άλλα κείμενα. Μτφρ. Μ. Λυκούδης. Αθήνα: Πατάκης.

Γιωτσίδη, Β. & Νικολάτου, Ε. Κ. (2022). Η αφηγηματική προσέγγιση στην πράξη –Τεχνικές ενδυνάμωσης και εργαλεία αξιολόγησης της αφήγησης. Αθήνα: Gutenberg.

Genette, G. (2007). Σχήματα ΙΙΙ. Ο Λόγος της Αφήγησης: Δοκίμιο Μεθοδολογίας και άλλα κείμενα. Μτφρ. Μ. Λυκούδης. Αθήνα: Πατάκης.

Holquist, M. (2014). Διαλογικότητα – O Μπαχτίν και ο κόσμος του. μτφρ. Ι. Σταματάκη. Αθήνα: Gutenberg.

Θεοχάρης, Γ. (επιμ.) (2022). Οι αρχές και η άσκηση της αφηγηματικής ιατρικής. Αθήνα: S.O.S Ιατροί – Παπαζήση.

Κούρτη, Ι. (2013). Η νοηματοδότηση της εμπειρίας του καρκίνου του μαστού: Mια αφηγηματική μελέτη. Διδακτορική διατριβή. Φιλοσοφική σχολή. Τμήμα Ψυχολογίας. Θεσσαλονίκη.

Καψωμένος, Ε. Γ. (2003).  Αφηγηματολογία. Θεωρία και μέθοδοι ανάλυσης της αφηγηματική πεζογραφίας. Αθήνα: Πατάκη.

Κούρτη, Ι. (2013). Η νοηματοδότηση της εμπειρίας του καρκίνου του μαστού: Mια αφηγηματική μελέτη. Διδακτορική διατριβή. Φιλοσοφική σχολή. Τμήμα Ψυχολογίας. Θεσσαλονίκη.

Morgan, A. (2011). Τι είναι η αφηγηματική θεραπεία;, μτφρ. Α. Χαρβάτης.  Αθήνα: University Studio Press. 

Ντεμίρη, Γ. (2025) Η γραφή ως θεραπεία: η διεπαφή  λογοτεχνίας και ψυχολογίας στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία, Διδακτορική διατριβή, Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας, Δ.Π.Θ.

Πασχαλίδης, Γ. (1993). Η ποιητική της αυτοβιογραφίας. Αθήνα: Σμίλη.

White, M. (2021). Χάρτες Αφηγηματικής Πρακτικής, μτφρ. Στανιμεράκη Ι. Αθήνα: oposito.

Μέθοδοι διδασκαλίας

Σεμιναριακό μάθημα

Διδασκαλία διά ζώσης και εξ αποστάσεως

Παρουσιάσεις --- συζήτηση

Αντεστραμμένη τάξη

Μέθοδοι αξιολόγησης

Αξιολόγηση της συμμετοχής στη συζήτηση

Ατομική γραπτή εργασία

Προφορική παρουσίαση

Διδάσκοντες

Σοφία Βούλγαρη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Τ.Α.Σ Δ.Π.Θ.