Παρουσίαση/Προβολή

(KOM04543) -  Γεωργιος Τσομης

Περιγραφή Μαθήματος

Με την έκδοση των παπύρων της Οξυρύγχου κατά τα έτη 1914, 1941 und 1951 (Τόμοι 10, 18 και 21) διευρύνθηκε η γνώση μας για την ποίηση του Αλκαίου. Με εξαίρεση τους Αθήναιο, xiv 627ab, x 430‧ Πρόκλο, Σχ. Ησ. Έργ. 584‧ Ηράκλειτο, Ομ. Προβλ. 5, Ηφαιστίωνα, Εγχ.14,1 και Στράβωνα 9,2,29, οι οποίοι μας παραδίδουν σχετικά μεγάλα αποσπάσματα από την ποίηση του Αλκαίου, τα περισσότερα αποσπάσματα που μας έχουν διασωθεί από την έμμεση παράδοση είναι πολύ μικρής έκτασης και προέρχονται από πραγματείες που αφορούν αποκλειστικά σε μετρικές και γραμματικές παρατηρήσεις. Η εξήγηση δίνεται από τους ίδιους τους αρχαίους σχολιαστές και γραμματικούς: Σχολ. στον Αρ. Θεσμ., 162 (p. 265 Dübner): «οὐ γὰρ ἐπεπόλαζε͵ […]͵ τὰ Ἀλκαίου διὰ τὴν διάλεκτον.» και Διον. Αλ.. Περί μιμ. 421-422.: «Ἀλκαίου δὲ σκόπει τὸ μεγαλοφυὲς καὶ βραχὺ καὶ ἡδὺ μετὰ δεινότητος͵ ἔτι δὲ καὶ τοὺς σχηματισμοὺς καὶ τὴν σαφήνειαν͵ ὅσον αὐτῆς μὴ τῇ διαλέκτῳ τι κεκάκωται·».

Σήμερα, μαζί με τις παπυρικές δημοσιεύσεις διαθέτουμε περίπου 400 αποσπάσματα από την ποίηση του Αλκαίου, τα περισσότερα όμως σε ακρωτηριασμένη μορφή. Η ανασύνθεση του περιεχομένου αυτών των αποσπασμάτων αποτελεί πάντα δύσκολο εγχείρημα. Η γλώσσα των ωδών του είναι η τοπική διάλεκτος της Λέσβου, μέλος της  αιολικής διαλέκτου, αυτή που χρησιμοποιεί και η συντοπίτισσα και ομότεχνή του Σαπφώ. Όσον αφορά στο μέτρο ο ποιητής κάνει χρήση των αιολικών αδόμενων στίχων (γλυκωνίων, ιππωνακτίων κ.α.), αλλά και των λυρικών δακτύλων, ιάμβων και ιωνικών μέτρων καθώς επίσης και των αιολικών στροφικών συστημάτων (Σαπφική και Αλκαϊκή στροφή, στροφές όπου κυριαρχούν οι γλυκώνιοι, οι ίαμβοι και τα ιωνικά μέτρα).

Τα μονωδικά μέλη του Αλκαίου, όπως ακριβώς και αυτά των άλλων δύο μονωδικών μελικών ποιητών, της Σαπφούς και του Ανακρέοντα, αλλά και όλα τα μη χορικά μέλη των αρχαϊκών ποιητών,  εκτελούνταν  μπροστά σε ένα κοινό, το οποίο γνώριζε ο ποιητής τους, παράλληλα συνθέτης της μουσικής και κατά κανόνα και ερμηνευτής με τη συνοδεία ενός έγχορδου οργάνου.  Τα αποσπάσματα παραπέμπουν όχι σπάνια στις ιστορικές ή κοινωνικές περιστάσεις και συνθήκες. Μερικές φορές απευθύνονται οι δημιουργοί σε μεμονωμένους ακροατές ή και θεούς. Και σε αυτή την περίπτωση το τραγούδι αφορά σε όλους τους παρόντες ακροατές και όχι μόνο στα μεμονωμένα άτομα στα οποία απευθύνεται. Πέραν της αισθητικής απόλαυσης και της ψυχαγωγίας που προσφέρει ο ποιητής στο κοινό του, επηρεάζει τη σκέψη του, τα συναισθήματά του αλλά και τη συμπεριφορά και τις πράξεις του. Η ανάλυση και μελέτη των αποσπασμάτων της Αλκαϊκής ποίησης έχει κατηγοριοποιηθεί στις εξής υποενότητες με γνώμονα, όσο αυτό είναι  δυνατό, τη θεματική τους, η οποία διαπνέεται από τους πολιτικούς αγώνες του ποιητή και της εταιρείας του: Ύμνοι και Προσευχές, στασιωτικά άσματα – πολιτική, λοιδορία  και αλληγορία, τα λεγόμενα τραγούδια του κρασιού, ωδές με μυθολογικό περιεχόμενο και ερωτικά άσματα.

Ημερομηνία δημιουργίας

Σάββατο 21 Μαρτίου 2020