Παρουσίαση/Προβολή

Περιεχόμενο μαθήματος (Syllabus)

Α. ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ»

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

• Tι είναι η θεωρία της λογοτεχνίας;
• Θεωρία / κριτική

2. Τι είναι η λογοτεχνία;

• Παραδειγματικές θεωρήσεις της λογοτεχνίας
• Κοινωνικές και σχολικές χρήσεις της λογοτεχνίας

3. Η λογοτεχνία ως διδακτικό αντικείμενο

• κείμενο και ανάγνωση
• ο ρόλος της θεωρίας
• λογοτεχνική θεωρία: ενστάσεις και αποκατάσταση
• απολογισμοί και προοπτικές

Β. ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

4. Γλώσσα και λογοτεχνία

• Η διάκριση Ποιητικής/Ερμηνευτικής
• Ρωσικός φορμαλισμός
• Διδακτικές προοπτικές

5. Δομισμός

• Τσέχικος δομισμός
• Δομιστική ανάλυση
• Διδακτικές προοπτικές

6. Δομική αφηγηματολογία

• Αφηγηματολογικά μοντέλα
• Διδακτικές προοπτικές

7. Η Νέα Κριτική

8. Αναγνωστικές θεωρίες

• Φαινομενολογία-αναγνωστική θεωρία
• Ο ρόλος του αναγνώστη στη διδασκαλία της λογοτεχνίας

9. Το ερμηνευτικό παράδειγμα

• θεωρία της ερμηνευτικής
• σχολικές παραμορφώσεις της ερμηνευτικής
• από την αναζήτηση στην παραγωγή του μαθήματος

10. Πολιτισμική και ιστορική διάσταση των λογοτεχνικών κειμένων

11. Ανακεφαλαίωση: ο ρόλος της θεωρίας στη διδασκαλία της λογοτεχνίας

Αντικειμενικοί στόχοι

• Κατανόηση της σημασίας και της χρησιμότητας της θεωρητικής προσέγγισης της λογοτεχνίας σε σχέση με άλλου τύπου προσεγγίσεις

• Εμβάθυνση στις έννοιες που σχετίζονται με τη λογοτεχνική επικοινωνία και ερμηνεία

• Ένταξη των ερωτημάτων που συνήθως τίθενται σε σχέση με λογοτεχνικά κείμενα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο θεωρητικού προβληματισμού πάνω στη λογοτεχνία

• Κριτική επενεξέταση κάποιων βαθιά ριζωμένων και πλατιά διαδεδομένων αντιλήψεων για τη γλώσσα και τη λογοτεχνία, οι οποίες αποτελούν τροχοπέδη για την ουσιαστική κατανόηση του λογοτεχνικού φαινομένου

• Εξάσκηση στη μορφολογική ανάλυση ενός λογοτεχνικού κειμένου, εκ του σύνεγγυς, δηλαδή εξάσκηση στην προσεκτική ανάγνωση του ίδιου του κειμένου
• Κατανόηση της χρησιμότητας της θεωρίας της λογοτεχνίας στο πλαίσιο της διδακτικής πράξης 
• Εξοικείωση των φοιτητριών και φοιτητών με διδακτικές μεθόδους που αξιοποιούν τη θεωρία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Συνιστώμενη Βιβλιογραφία

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΑ

1. Barry Peter (2013) Γνωριμία με τη θεωρία, μτφρ. Αναστασία Νάτσινα, Αθήνα: Εκδόσεις Βιβλιόραμα. 

2.  Φρυδάκη, Ευαγγελία (2003) Η θεωρία της λογοτεχνίας στην πράξη της διδασκαλίας, Αθήνα: Εκδόσεις Κριτική. 

 ΕΠΙΛΟΓΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ

Βιβλία

Αγγελάτος, Δημήτρης (1997) Η «φωνή» της μνήμης. Δοκίμιο για τα λογοτεχνικά είδη, Αθήνα: «Νέα Σύνορα»-Λιβάνη.

Αμπατζοπούλου, Φραγκίσκη (2000) Η γραφή και η βάσανος, Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη.

Αρσενίου, Ελισάβετ (2012) Πρακτική εισαγωγή στη μελέτη της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Αθήνα: Μεταίχμιο: Μέρος Γ΄: Θεωρία (197-372)

Angenot M., Bessière J, et al. (2010) Θεωρία της λογοτεχνίας. Προβλήματα και προοπτικές, μετάφραση: Τ. Δημητρούλια, Αθήνα: Εκδόσεις Gutenberg.

Bremond, Cl., Chatman, S. et al. (1991) Θεωρία της αφήγησης, Αθήνα: Εξάντας.

Compagnon, Antoine (2003) Ο δαίμων της θεωρίας, μτφρ. Α. Λαμπρόπουλος, επιμ. Α. Τζούμα, Αθήνα: Μεταίχμιο.

Fokkema, D.-Ibsch, E. (1997) Θεωρίες λογοτεχνίας του Εικοστού Αιώνα, μτφρ. Γ. Παρίσης, επιμ. Ε. Καψωμένος, Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη.

Genette, Gérard (2001) Εισαγωγή στο αρχικείμενο, μτφρ. Μ. Πατεράκη-Γαρέφη, Αθήνα: Εστία.

Ήγκλετον, Τέρι (1996) Εισαγωγή στη θεωρία της λογοτεχνίας, μτφρ. Μ. Μαυρωνάς, εισαγωγή, επιμέλεια μετάφρασης: Δ. Τζιόβας, Αθήνα: Οδυσσέας.

Hawthorn, Jeremy (1993) Ξεκλειδώνοντας το κείμενο, μτφρ. Μ. Αθανασοπούλου, Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Jakobson, Roman (1998) Δοκίμια για τη γλώσσα της λογοτεχνίας, μτφρ. Α. Μπερλής, Αθήνα: Εστία.

Jauß, Hans Robert (1995) Η θεωρία της πρόσληψης, μτφρ. Μ. Πεχλιβάνος, Αθήνα: Εστία.

Κακαβούλια, Μαρία (2003) Μελέτες για τον αφηγηματικό λόγο, Αθήνα: Εκδόσεις Ψυχογιός.

Καλταμπάνος, Νίκος (1986) Η Νέα Κριτική. Η πλάνη του «αντικειμενισμού» στη λογοτεχνική θεωρία, Αθήνα: Έρασμος.

Καψωμένος, Ερατοσθένης (1998) Ποιητική, Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη.

Καψωμένος, Ερατοσθένης (2003) Αφηγηματολογία, Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη.

Kernan, Alvin (2001) Ο θάνατος της λογοτεχνίας, μτφρ. Α. Εμμανουήλ, Αθήνα: Νεφέλη.

Newton, K. M. (2013) Η λογοτεχνική θεωρία του εικοστού αιώνα. Ανθολόγιο κειμένων, μετάφραση: Αθ. Κατσικερός-Κ. Σπαθαράκης, Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Peri, Massimo (1994) Δοκίμια αφηγηματολογίας, Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Selden, Raman (επιμ.) (2004) Από τον φορμαλισμό στον μεταδομισμό (Σειρά: Ιστορία της Θεωρίας της Λογοτεχνίας 8), Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη).

Σκλόβσκι, Β.- Αϊχενμπαουμ, Μπ. (1985) Για τον φορμαλισμό, Αθήνα: Έρασμος.

Tadié, Jean-Yves (2001) Η Κριτική της Λογοτεχνίας τον Εικοστό Αιώνα, μτφρ. επιμ. Ι.Ν. Βασιλαράκης, Αθήνα: Εκδόσεις τυπωθήτω.

Tadié, Jean-Yves (2007) Το Μυθιστόρημα στον Εικοστό Αιώνα, Αθήνα: Εκδόσεις τυπωθήτω.

Τζιόβας, Δημήτρης (1987) Μετά την αισθητική, Αθήνα: Γνώση.

Τζιόβας, Δημήτρης (1993) Το παλίμψηστο της ελληνικής αφήγησης, Αθήνα: Οδυσσέας.

Τσιριμώκου, Λίζυ (2000) Εσωτερική ταχύτητα, Αθήνα: Εκδόσεις Άγρα.

Todorov, Tzvetan (επιμ.) (1995) Θεωρία Λογοτεχνίας. Κείμενα των ρώσων φορμαλιστών, μτφρ. Η. Π. Νικολούδης, Αθήνα: Οδυσσέας.

Todorov, Tzvetan (1989) Ποιητική, μτφρ. Α. Καστρινάκη, Αθήνα: Γνώση.

Todorov, Tzvetan (1994) Κριτική της κριτικής, μτφρ. Γ. Κιουρτσάκης, Αθήνα: Πόλις.

Φαρίνου-Μαλαματάρη, Γεωργία (1987) Αφηγηματικές τεχνικές στον Παπαδιαμάντη (1887-1910), Αθήνα: Κέδρος.

Άρθρα, κεφάλαια βιβλίων

• Τσβετάν Τοντόροφ (2013) «Ορισμός της ποιητικής», στο: K. W. Newton (επιμ.), Η λογοτεχνική θεωρία του εικοστού αιώνα, μετάφραση: Α. Κατσικερός, Κ. Σπαθαράκης, Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 148–153 (αναδημοσίευση από το: Τ. Τοντόροφ (1989) Ποιητική, μετάφραση: Α. Καστρινάκη, Αθήνα: Γνώση, 29–42) [πρωτότυπο: Tzvetan Todorov (1968) Poétique, Paris: Seuil, 15–28].
• Jakobson, Roman/Κολακλίδης, Πέτρος (1994) «Γραμματικός εικονισμός στο ποίημα ‘Θυμήσου, σώμα ...’ », στο: Μ. Πιερής (επιμ.) Εισαγωγή στην ποίηση του Καβάφη, Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 235–248 [πρώτη έκδοση: Jakobson, Roman/Kolaklides, Petros (1966) “Grammatical Imagery in Cavafy’s poem Θυμήσου σώμα ...”, Linguistics ΧΧ, 51–59 ελληνική μετάφραση (Π. Κολακλίδης), περ. Εκηβόλος 7 (Άνοιξη 1981), 527–540].
• Καψωμένος, Ερατοσθένης (2005) «Αναλύσεις κειμένων. Οδυσσέας Ελύτης, Λακωνικόν», στο: Ποιητική. Θεωρία και μέθοδοι ανάλυσης των ποιητικών κειμένων, Αθήνα: Πατάκης, 208-236.
• Τζιόβας, Δημήτρης (1987) «Αφηγηματολογία: Η ποιητική του στρουκτουραλισμού», στο: Τζιόβας, Δημήτρης (1987) Μετά την αισθητική. Θεωρητικές δοκιμές και ερμηνευτικές αναγνώσεις της νεοελληνικής λογοτεχνίας, Αθήνα: Γνώση, 41–74.
• Καψωμένος, Ερατοσθένης (2003) Αφηγηματολογία, Αθήνα: Πατάκης, 214–225, 244–257.
• Φαρίνου-Μαλαματάρη, Γεωργία (1987) «Τρόποι και σημασία των πρωτοπρόσωπων αφηγήσεων στον Παπαδιαμάντη» και »(ΙV): Όνειρο στο κύμα», στο: Αφηγηματικές τεχνικές στον Παπαδιαμάντη (1887-1910), Αθήνα: Κέδρος, 243–249 και 265–274.
• Τζιόβας, Δημήτρης (1993) «Ερμηνεία και λογοτεχνία» στο: Τζιόβας, Δημήτρης (1993) Το παλίμψηστο της ελληνικής αφήγησης, Αθήνα: Οδυσσέας, 222–243.
• Γιάους, Χάνς Ρόμπερτ (2013) «Η ιστορία της λογοτεχνίας ως πρόκληση για τις γραμματολογικές σπουδές», στο: K. W. Newton (επιμ.), Η λογοτεχνική θεωρία του εικοστού αιώνα, μετάφραση: Α. Κατσικερός, Κ. Σπαθαράκης, Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 332–340 (αναδημοσίευση από το: Hans Robert Jauss (1995) Η θεωρία της πρόσληψης. Τρία μελετήματα, εισαγωγή-μετάφραση, επίμετρο: Μ. Πεχλιβάνος, Αθήνα: Εστία).

Μέθοδοι διδασκαλίας

Διαλέξεις, συζήτηση στην τάξη, διδακτικές ασκήσεις μέσα στην τάξη

Μέθοδοι αξιολόγησης

Δύο υποχρεωτικές γραπτές πρόοδοι. 

Μία υποχρεωτική γραπτή εργασία.