Παρουσίαση/Προβολή

Επιλέχθηκε εικόνα

Αναπαραστάσεις της δεκαετίας του 1940 στη μεταπολεμική λογοτεχνία

(55YKΕ1802) -  Αθανασιος Κουγκουλος

Περιγραφή Μαθήματος

Γενικός στόχος του μαθήματος είναι η κατανόηση εκ μέρους των φοιτητών-τριών της αλληλεπίδρασης Λογοτεχνίας και Ιστορίας με άξονα τη διερεύνηση των αναπαραστάσεων της συγκλονιστικής για την ελληνική πραγματικότητα δεκαετίας του '40 στη μεταπολεμική λογοτεχνία. Οι φοιτητές-τριες εμβαθύνουν σε λογοτεχνικά κείμενα που αναφέρονται στον πόλεμο του 1940, στην Κατοχή, στην Αντίσταση και στον Εμφύλιο.

Μετά την ολοκλήρωση του μαθήματος, υπολογίζουμε ότι οι φοιτητές-τριές θα είναι σε θέση:

- Να κατανοούν ότι η λογοτεχνία λειτουργεί ως μεσολάβηση καθώς αναπλάθει το βίωμα της Ιστορίας παρεμβαίνοντας στη συλλογική μνήμη.

- Να αντιλαμβάνονται ότι οι λογοτεχνικοί ήρωες δρουν στην κλίμακα της μικροϊστορίας. Δέχονται τον αντίκτυπο των μεγάλων ιστορικών ανατροπών στον μικρόκοσμο της καθημερινότητάς τους, ο οποίος τέμνεται από τον κύκλο της μακροϊστορίας.

- Να γνωρίζουν ότι η μεταπολεμική λογοτεχνία, που καλύπτει το διάστημα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και έως τη δικτατορία των συνταγματαρχών, χωρίζεται σε πρώτη και δεύτερη γενιά. Στο επίπεδο της ψυχικής εμπειρίας, η πρώτη μεταπολεμική γενιά ζει και συμμετέχει άμεσα στις πολεμικές και πολιτικές περιπέτειες ενώ η δεύτερη βιώνει το πολεμικό κλίμα με τα μάτια του παιδιού ή του έφηβου και υφίσταται τις πολιτικές του συνέπειες.

- Να αναλύουν, με βάση κυρίως τη σημειωτική προσέγγιση της λογοτεχνίας (δομές επιφάνειας, δομές βάθους, μοντέλο δράσης) και την κοινωνιοσημειωτική της αφήγησης (λειτουργία των σημειωτικών συστημάτων μέσα στο κοινωνικό τους πλαίσιο, κωδικοποίηση ιδεολογίας), ποικίλα λογοτεχνικά κείμενα (αντάρτικα τραγούδια, ποιήματα, διηγήματα και μυθιστορήματα), που αναπλάθουν το κλίμα της δεκαετίας του `40 και τοποθετούνται με διαφορετικούς τρόπους απέναντι στο τραύμα που δημιουργεί.

Ημερομηνία δημιουργίας

Τρίτη 14 Νοεμβρίου 2017

Σελίδα μαθήματος

  • Περίγραμμα

    Περιεχόμενο μαθήματος

    1. Η λογοτεχνία ως αναπαράσταση: ζητήματα θεωρίας.
    2. Αλληλεπίδραση Λογοτεχνίας και Ιστορίας: κοινωνιοσημειωτικές προσεγγίσεις.
    3. Γραμματολογικά της μεταπολεμικής λογοτεχνίας.
    4. Η ιταλική εισβολή και ο πόλεμος του '40 στην ποίηση και στην πεζογραφία.
    5. Το αντιστασιακό τραγούδι. Ζητήματα ποιητικής και ιδεολογίας.
    6. Κατοχή, Εαμική Αντίσταση και Δωσιλογισμός στην πεζογραφία.
    7. Μυθιστορήματα της εκτός ΕΑΜ Αντίστασης: Αλ. Κοτζιάς, Ρ. Ρούφος, Θ. Δ. Φραγκόπουλος, Ν. Κάσδαγλης.
    8. Το ολοκαύτωμα και η εξόντωση των Εβραίων στην πεζογραφία.
    9. Ο Δημήτρης Χατζής και η στροφή στα θύματα του Εμφυλίου.
    10. Ο Εμφύλιος στους πεζογράφους Άρη Αλεξάνδρου, Χριστόφορο Μηλιώνη και Θανάση Βαλτινό.
    11. Η Αντίσταση και ο Εμφύλιος στην ποίηση της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς.
    12. Η Αντίσταση και ο Εμφύλιος στην ποίηση της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς.
    13. Ο Εμφύλιος στη νεότερη ποίηση: Μιχάλης Γκανάς και Χρήστος Μπράβος.

    Συγγράμματα στον Εύδοξο

    1. Στ. Αλ. Πατάκης (επιμ.), Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Πρόσωπα, Έργα, Ρεύματα, Όροι, Πατάκης, Αθήνα 2007. Λεπτομέρειες
    2. Γ. Παπακώστας, Πού μας πάει αυτό το αίμα; Αναπαραστάσεις αυτοδικίας και βίας στη νέα ελληνική λογοτεχνία, Πατάκης, Αθήνα 2017. Λεπτομέρειες

    Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

    • Αθανασοπούλου Αφ., Ιστορία και Λογοτεχνία σε διάλογο ή Περί μυθικής και ιστορικής μεθόδου. Μια ανίχνευση στη νεοελληνική ποίηση του 19ου και του 20ου αιώνα, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2016.
    • Ανυφαντάκης Ι., Η παράσταση της εμφύλιας βίας (1940-1950) στη μεταπολεμική πεζογραφία, Διδακτορική Διατριβή, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου Πανεπιστημίου, Αθήνα 2015.
    • Αποστολίδου Β., Λογοτεχνία και Ιστορία στη Μεταπολεμική Αριστερά. Η παρέμβαση του Δημήτρη Χατζή 19471981, Πόλις, Αθήνα 2003.
    • Αποστολίδου Β., Τραύμα και μνήμη. Η πεζογραφία των πολιτικών προσφύγων, Πόλις, Αθήνα 2010.
    • Βασιλακάκος Γ., Ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος στη Μεταπολεμική Πεζογραφία (1946- 1958), Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2000.
    • Ευαγγέλου Κ., Τρινάκρια, η καρδιά της Μεσογείου, και η άπειρος Ήπειρος. Σικελία και Ήπειρος στη μεταπολεμική πεζογραφία, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2013.
    • Ζήρας Αλ., Η ορεσίβια ποιητική μνήμη του Τάσου Πορφύρη. Ο Μεταπόλεμος και οι ποιητές της ορεινής ενδοχώρας, Ύψιλον/βιβλία, Αθήνα 2016.
    • Goodin G., The Poetics of Protest. Literary Form and Political Implication in the Victim-of-society Novel, Southern Illinois University Press, Carbondale ˗ Edwardsville 1985.
    • Hall S., Το έργο της αναπαράστασης, μτφρ. Π. Πετσίνη, Πλέθρον, Αθήνα 2017.
    • Ήγκλετον Τ., Ο μαρξισμός και η λογοτεχνική κριτική, μτφρ. Γ. Αζαριάδης, Ύψιλον/βιβλία, Αθήνα 1981.
    • Hokwerda H., Μεταξύ παρελθόντος και μέλλοντος. Νεοελληνική παράδοση και ιδεολογία στο έργο του Δημήτρη Χατζή, Καλλιγράφος, Αθήνα 2016.
    • Jablonka I., Η ιστορία είναι μια σύγχρονη λογοτεχνία. Μανιφέστο για τις κοινωνικές επιστήμες, μτφρ. Ρίκα Μπενβενίστε, Πόλις, Αθήνα 2017.
    • Καββαδία Ει., Λογοτεχνία του εγκλεισμού: η περίπτωση της Μακρονήσου στη μεταπολεμική λογοτεχνία, Διδακτορική Διατριβή, Τμήμα Φιλολογίας Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Ιωάννινα 2019. Βλ. https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/47321
    • Καλλίτση Μ., Η εικόνα του γερμανού κατακτητή στην ελληνική πεζογραφία, Διδακτορική Διατριβή, Τμήμα Φιλολογίας Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Κρήτης, Ρέθυμνο 2007. Βλ. https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/15299
    • Καλογιάννη Θ. (επιμ.), Ιστορική Πραγματικότητα και Νεοελληνική Πεζογραφία (1945-1995), Επιστημονικό Συμπόσιο, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας (Ιδρυτής: Σχολή Μωραΐτη), Αθήνα 1997.
    • Καλοκύρη Β. Γ., Η αμφισβήτηση στη μεταπολεμική πεζογραφία (1945-1967), Διδακτορική Διατριβή, Τμήμα Φιλολογίας Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Ιωάννινα 1999. Βλ. https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/11227
    • Καραγιάννης Ευ. Π., Όψεις της κατοχικής εμπειρίας στην Αθήνα (1941-1944) μέσα από την πεζογραφική παραγωγή των Ρ. Ρούφου, Θ. Δ. Φραγκόπουλου, Αλ. Κοτζιά και Γ. Θεοτοκά, Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, Αθήναι 2016.
    • Καστρινάκη Α., Η λογοτεχνία στη δεκαετία 1940-1950, Κάλλιπος - Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις, Αθήνα 2015. Βλ. http://hdl.handle.net/11419/167
    • Καψωμένος Ε. Γ., «Η ελληνική λογοτεχνία κατά την πρώτη μεταπολεμική περίοδο (1945-1967)», στο Η ελληνική κοινωνία κατά την πρώτη μεταπολεμική περίοδο (1945-1967), τ. Α΄, 4ο Επιστημονικό Συνέδριο, Πάντειον Πανεπιστήμιο 24-27 Νοεμβρίου 1993, Ίδρυμα Σάκη Καράγιωργα, Αθήνα 1994, σσ. 385-398.
    • Καψωμένος Ε. Γ., «Προβλήματα μεθόδου σε μια κοινωνιοσημειωτική προσέγγιση της λογοτεχνίας. Παράδειγμα ανάλυσης: Το κλέφτικο τραγούδι», στο Ε. Γ. Καψωμένος – Γ. Π. Πασχαλίδης (επιμ.), Η ζωή των σημείων. Τρίτο Πανελλήνιο Συνέδριο Σημειωτικής, Ιωάννινα, 26-29 Οκτωβρίου 1989, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1996, σσ. 453-482. Βλ. και file:///C:/Users/%CE%98%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/Downloads/kapsomenos_oytopia_09.pdf
    • Κοτζιά Ε., Ιδέες και αισθητική. Μεσοπολεμικοί και μεταπολεμικοί πεζογράφοι 1930-1974, Πόλις, Αθήνα 2006.
    • Κούγκουλος Θ. Β., «Από την αντιπαράθεση στο θύμα: ο εμφύλιος πόλεμος στους σύγχρονους Ηπειρώτες πεζογράφους», Φηγός 9 (Φθινόπωρο - Χειμώνας 2000), σσ. 49 - 65.
    • Κούγκουλος Θ. Β., «Για μια συγκριτική ανάγνωση του Χριστόφορου Μηλιώνη στο πλαίσιο της μεταπολεμικής πεζογραφίας», Εξώπολις 15-16 (Άνοιξη – Καλοκαίρι 2001), σσ. 98 – 115.
    • Κούγκουλος Θ. Β., «Ο μύθος του γενέθλιου τόπου στα διηγήματα του Τάσου Πορφύρη», Ο Σίσυφος 3 (Ιανουάριος-Ιούνιος 2012), σσ. 69-76.
    • Κούγκουλος Θ. Β., Η Ήπειρος ως λογοτεχνικός μύθος στη μεταπολεμική πεζογραφία, Διδακτορική Διατριβή, Τομέας Μεσαιωνικής και Νέας Ελληνικής Φιλολογίας Τμήματος Φιλολογίας Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Ιωάννινα 2012.
    • Κούγκουλος Θ. Β., «Από τη λογοτεχνική στην κινηματογραφική αφήγηση: ¨Ο τελευταίος ταμπάκος¨ των Χ. Μηλιώνη / Λ. Δανίκα», Πόρφυρας 149 (Οκτώβριος – Δεκέμβριος 2013), σσ. 259-273.
    • Κούγκουλος Θ. Β., «Μορφές του άλογου και του παράδοξου στην ποίηση της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς», στο Ξένη Σκαρτσή (επιμ.), Ποίηση και Αλογία, Πρακτικά Τριακοστού Τρίτου Συμποσίου Ποίησης, Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο Πανεπιστημίου Πατρών, 5−7 Ιουλίου 2013, Μανδραγόρας, Αθήνα 2016, σσ. 238-253.
    • Κούγκουλος Θ. Β., «Το αντιστασιακό τραγούδι της περιόδου 1940-1944. Ζητήματα ποιητικής και ιδεολογίας», στο Tudor Dinu (επιμ.), Πρακτικά του 3ου Συνεδρίου των Νεοελληνιστών των Βαλκανικών Χωρών: Ο Ελληνισμός ως Πολιτιστικός και Οικονομικός Παράγοντας στα Βαλκάνια (1453-2015): Γλώσσα, Λογοτεχνία, Τέχνη, Κοινωνία, Τμήμα Κλασικής και Νέας Ελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Βουκουρεστίου - Ινστιτούτο Νοτιοανατολικών Σπουδών της Ρουμανικής Ακαδημίας - Ένωση Ελλήνων Ρουμανίας, Βουκουρέστι 16-17 Οκτωβρίου 2015, UER Press, Bucureşti 2017, σσ. 597-616.
    • Κούγκουλος Θ. Β., «Από το χρονικό Μουργκάνα στο διήγημα «Ανυπεράσπιστοι». Η στροφή του Δημήτρη Χατζή στα θύματα του Εμφυλίου», Estudios Neogriegos. Revista Científica de la Sociedad Hispánica de Estudios Neogriegos 19 (2020), σσ. 7-31. Βλ. http://ojs.shen-org.es/index.php/estneogr/article/view/230
    • Κωτόπουλος Τ., Η Θεσσαλονίκη στο έργο των Θεσσαλονικέων πεζογράφων. Ο ρόλος και οι λειτουργίες της λογοτεχνικής πόλης, Κώδικας, Θεσσαλονίκη 2006.
    • Νάτσινα Α., «Ο εξπρεσιονισμός και οι μεταμορφώσεις του: Η λειτουργία ενός υπόγειου ρεύματος στη μεταπολεμική πεζογραφία», στο Θ. Αγάθος – Χρ. Ντουνιά – Ά. Τζούμα (επιμ.), Λογοτεχνικές Διαδρομές. Ιστορία – θεωρία – Κριτική. Μνήμη Βαγγέλη Αθανασόπουλου, Καστανιώτης, Αθήνα 2016, σσ. 355-366.
    • Νικολοπούλου Μ., «Ο “τριακονταετής πόλεμος”: η πεζογραφία με θέμα τον Εμφύλιο και η διαχείριση της μνήμης στο πεδίο της αφήγησης (19461974)», στο Γ. Αντωνίου - Ν. Μαραντζίδης (επιμ.), Η εποχή της σύγχυσης. Η δεκαετία του ’40 και η ιστοριογραφία, Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», Αθήνα 2008, σσ. 419-493.
    • Παγανός Γ., Τρεις Μεταπολεμικοί πεζογράφοι. Χριστόφορος Μηλιώνης – Νίκος Μπακόλας – Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλος, Νεφέλη, Αθήνα 1998.
    • Ricœur P., Η αφηγηματική λειτουργία, μτφρ. Βαγγέλης Αθανασόπουλος, Καρδαμίτσας, Αθήνα 1990.
    • Σταυρακοπούλου Σ., Η γερμανική κατοχή σε πεζογράφους της Θεσσαλονίκης, Μαλλιάρης Παιδεία, Θεσσαλονίκη 2015.
    • Τζιαφέτας Θ. Ν., Το μαύρο είναι χρώμα φιλικό. Προσέγγιση στο Ορεινό Καταφύγιο του Χρήστου Μπράβου, Κ. & Μ. Σταμούλη, Θεσσαλονίκη 2020.
    • Τζούμα Ά, Η διπλή ανάγνωση του κειμένου. Για μια κοινωνιοσημειωτική της αφήγησης, Επικαιρότητα, Αθήνα 1991.
    • Φρέρης Γ., «Το θέμα του πολέμου στην ελληνική πεζογραφία, 1936-1949», στο Χ. Φλάισερ (επιμ.), Η Ελλάδα ’36-’49. Από τη Δικτατορία στον Εμφύλιο. Τομές και συνέχειες, Καστανιώτης, Αθήνα 2003, σσ. 400-410.
    • White H., Λογοτεχνική θεωρία και ιστορική συγγραφή, μτφρ. Γ. Πινακούλας, Επέκεινα, Τρίκαλα 2015.
    • Χαραλαμπίδου Ν., «Αφηγηματική τεχνική και ιδεολογία: Οι λογοτεχνικές προσδοκίες της Αριστεράς (1945-1955) και η περίπτωση του Δημήτρη Χατζή», στο Μνήμη Σταμάτη Καρατζά, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ˗ Επιστημονική Επετηρίδα Φιλοσοφικής Σχολής, Θεσσαλονίκη 1990, σσ. 287-332.