Παρουσίαση/Προβολή

Επιλέχθηκε εικόνα

Η εικόνα του Τούρκου στη νεοελληνική πεζογραφία (19ος - 20ος αιώνας)

(55YKΕ1801) -  Αθανασιος Κουγκουλος

Περιγραφή Μαθήματος

Γενικός στόχος του μαθήματος είναι η εξοικείωση των φοιτητών-τριών με τις βασικές αρχές της λογοτεχνικής εικονολογίας μέσα από την αναζήτηση της εικόνας του Τούρκου ως εθνικά και θρησκευτικά Άλλου στη νεοελληνική πεζογραφία του 19ου και του 20ου αιώνα.

Μετά την ολοκλήρωση του μαθήματος, υπολογίζουμε ότι οι φοιτητές-τριές θα είναι σε θέση:

- Να κατανοήσουν ότι η μελέτη της εικόνας του Άλλου στη λογοτεχνία αποτελεί ένα ζήτημα που εντάσσεται στο θεωρητικό πεδίο της πολιτισμικής εικονολογίας ή συγκριτικής στερεοτυπολογίας ή λογοτεχνικής εικονολογίας (Imagology / Ιmagologie), στο οποίο η σημειωτική προσέγγιση κατέχει σημαντικό ρόλο. 

- Να αντιληφθούν ότι ο κατεξοχήν Ξένος / Άλλος στη διαδικασία συγκρότησης της ταυτότητας του νέου ελληνισμού είναι αναμφισβήτητα ο Τούρκος, καθώς ως ετερότητα είναι ο καθρέφτης της ταυτότητας του Νεοέλληνα και το αντίθετο.

- Να διαπιστώσουν, μέσα από την ανάλυση και την ερμηνεία πεζογραφικών κειμένων, τα τρία στάδια της αναπαράστασης του Τούρκου στη νεοελληνική πεζογραφία: α) Στον 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ού, ο Τούρκος ταυτίζεται με τον «προαιώνιο» εχθρό. β) Από τη γενιά του 1930 έως τη δεκαετία του 1960, παρά την ύπαρξη της στερεοτυπικής εικόνας του κατακτητικού και απολίτιστου Τούρκου, όσα κείμενα συνδέονται με τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή των πληθυσμών αντιστρατεύονται τη ρητορική του εθνικισμού. γ) Μετά το 1960, και ιδίως από τη Μεταπολίτευση μέχρι σήμερα, στα πεζογραφήματα με σύγχρονη κοινωνική προβληματική είναι έκδηλες οι έννοιες της αποδοχής και της κατανόησης του Τούρκου ως Άλλου.

Ημερομηνία δημιουργίας

Τρίτη 14 Νοεμβρίου 2017

Σελίδα μαθήματος

  • Περίγραμμα

    Περιεχόμενο μαθήματος

    1. Εισαγωγή στη θεωρία της λογοτεχνικής εικονολογίας (H. Dyserinck, J. M. Carré, A. Duju, D. H. Pageaux, Jean-Marc Moura, J. Leerssen).
    2. Ερευνητική μέθοδος της λογοτεχνικής εικονολογίας, σημειωτική και λογοτεχνική εικονολογία και κριτική επισκόπηση των εικονολογικών μελετών της νεοελληνικής λογοτεχνίας.
    3. Το κοινωνικό φαντασιακό στην Ελλάδα για τον Τούρκο: ιστοριογραφία, σχολικά εγχειρίδια, γιορτές στην εκπαίδευση, κινηματογράφος, τηλεόραση. Τουρκικές προσεγγίσεις για τον Έλληνα / Ρωμιό.
    4. Ο Τούρκος στο μυθιστόρημα του 19ου αιώνα και το θέμα της ελληνικής επανάστασης.
    5. Εικονολογική ανάλυση μυθιστορημάτων του 19ου αιώνα με οθωμανική θεματική: Στέφ. Ξένος, Ο Διάβολος εν Τουρκία, ήτοι Σκηναί εν Κωνσταντινουπόλει (1862), Κων. Ράμφος, Χαλέτ Εφέντης (1867-69) και Νικ. Ε. Μακρής, Η Βασιλική Σουλτάνα Αθηναία (1878).
    6. Ο Τούρκος ως «οικείος Άλλος» στη διηγηματογραφία του Γ. Βιζυηνού, του Αλ. Παπαδιαμάντη, του Κ. Κρυστάλλη και του Χρ. Χρηστοβασίλη.
    7. Ο λογοτεχνικός μύθος του Αλή Πασά των Ιωαννίνων στον 19ο αιώνα (Αθ. Ψαλίδας, Ι. Βηλαράς, Αχ. Λεβέντης, Κ. Ράμφος, Στ. Ξένος, Ν. Γ. Δόσιος).
    8. Ο Τούρκος ως εξουσία και ως γείτονας στην πεζογραφία της Μικρασιατικής Καταστροφής. Α' Μέρος: Η. Βενέζης, Γ. Θεοτοκάς, Σ. Μυριβήλης, Κ. Πολίτης, Π. Πρεβελάκης.
    9. Ο Τούρκος ως εξουσία και ως γείτονας στην πεζογραφία της Μικρασιατικής Καταστροφής. Β' Μέρος: Σ. Δούκας, Μ. Ιορδανίδου, Φ. Κόντογλου, Μ. Λουντέμης, Δ. Σωτηρίου.
    10. Μνήμη και νοσταλγία των Τουρκογιαννιωτών στη μεταπολεμική πεζογραφία: Δ. Χατζής, Χ. Μηλιώνης, Φρ. Τζιόβας.
    11. Η εικόνα του Τούρκου στα σύγχρονα ελληνικά ιστορικά μυθιστορήματα για τον ελληνισμό της οθωμανικής Ανατολής.
    12. Ο μειονοτικός μουσουλμάνος της Θράκης στη σύγχρονη πεζογραφία.
    13. Συγκριτικές προσεγγίσεις: Η τουρκική πεζογραφία και ο τουρκικός κινηματογράφος για την Ανταλλαγή των Πληθυσμών.

    Συγγράμματα στον Εύδοξο

    1. Θ. Β. Κούγκουλος, Η αναπαράσταση του γενέθλιου τόπου στα διηγήματα του Γ. Μ. Βιζυηνού, Serie de Estudios Neogriegos 1, Centro de Estudios Bizantinos, Neogriegos y Chipriotas, Granada 2020  Λεπτομέρειες
    2. Η. Μήλλας (επιμ.), Ο «αθώος» εθνικισμός, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2019. Λεπτομέρειες

    Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

    • Ακριτίδου Μ., Όψεις του παρελθόντος του νέου ελληνισμού στο σύγχρονο νεοελληνικό μυθιστόρημα. Αφηγηματική τροπικότητα και ιστορική ποιητική, Hermeneumata. Studien zur Neogräzistik, Edition Romiosini/GeMoG - Freie Universität Berlin, Berlin 2019. Βλ. https://bibliothek.edition-romiosini.de/catalog/book/58
    • Αμπατζοπούλου Φρ., Ο Άλλος εν διωγμώ. Η εικόνα του Εβραίου στη λογοτεχνία. Ζητήματα ιστορίας και μυθοπλασίας, Θεμέλιο, Αθήνα 1998.
    • Αγάθος Θ., «Το Νούμερο 31328 του Βενέζη και 1922 του Κούνδουρου: Το μυθιστόρημα ως αφετηρία για κινηματογραφική αναλογία», στο Ζ. Ι. Σιαφλέκης – Ε.-Λ. Σταυροπούλου (επιμ.), Τριαντάφυλλα και Γιασεμιά. Τιμητικός τόμος για την Ελένη Πολίτου-Μαρμαρινού, Gutenberg, Αθήνα 2012, σσ. 599-616.
    • Balcı D., Yeşilçam’da Öteki Olmak. Başlangıcından 1980’lere Türkiye Sinemasında Gayrimüslim Temsilleri [Η κατασκευή της ετερότητας στη μεγάλη οθόνη. Αναπαραστάσεις των μη μουσουλμάνων στον τουρκικό κινηματογράφο από τις απαρχές του έως τη δεκαετία του 1980], Kolektif Kitap, İstanbul 2013.
    • Bedlek E. Y., Η Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1923. Τραύμα και φαντασιακές κοινότητες σε Ελλάδα και Τουρκία, μτφρ. Αι. Χαλμούκου, Gutenberg, Αθήνα 2022.
    • Colakis M., “Images of the Turk in Greek Fiction of the Asia Minor Disaster”, Journal of Modern Greek Studies, 4:2 (October 1986), σσ. 99-106.
    • Demirözü D., Η εικόνα του Τούρκου στη Γενιά του ΄30, Διδακτορική διατριβή, Τμήμα Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Αθήνα 1999.
    • Demirözü D., «Η εικόνα του Τούρκου στο πεζογραφικό έργο του Γιώργου Θεοτοκά», Νέα Εστία 1784 (Δεκέμβριος 2005), σσ. 948-968.
    • Demirözü D., «Το 1922 και η προσφυγιά στην ελληνική και την τουρκική αφήγηση», Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών 17 (2011), σσ. 123-149.
    • Demirözü D., «Από τον Πολυπαθή του Γρηγορίου Παλαιολόγου στο Ταμασάϊ Δουνγιά του Ευαγγελινού Μισαηλίδη», στο Θ. Β. Κούγκουλος (επιμ.), Το ελληνικό «λαϊκό» μυθιστόρημα του 19ου αιώνα, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης - Σχολή Κλασικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών - Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας - Εργαστήριο Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας (Μελέτες Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας 8) - Gutenberg, Αθήνα 2021, σσ. 481-504.
    • Doğruyol H., “The Major Themes in Turkish Novels that Deal with the Population Exchange of Turks and Greeks”, στο Arı – F. Emgili – S. Özmen – M. Kaya (επιμ.), Mübadele. Türk-Yunan Nüfus Değişimi I, İstanbul Rumeli Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2021, σσ. 333-380.  
    • Doulis Th., Disaster and Fiction. Modern Greek Fiction and the Asia Minor Disaster of 1922, University of California Press, Berkeley - Los Angeles - London 1977.
    • Δραγώνα Θ. - Ersanlı B. - Φραγκουδάκη Α., «Πώς οι έλληνες και οι τούρκοι μαθητές αντιλαμβάνονται την ιστορία, το έθνος και τη δημοκρατία», στο Θ. Δραγώνα – Φ. Μπιρτέκ (Επιμ.), Ελλάδα και Τουρκία: Πολίτης και Έθνος-Κράτος, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2006, σσ. 303-350.
    • Eideneier N. «Η εικόνα των Τούρκων στην ελληνική λογοτεχνία μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή», στο Α. Αργυρίου, Κ. Α. Δημάδης & Α. Δ. Λαζαρίδου (επιμ.), Ο ελληνικός κόσμος ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση 1453˗1981. Πρακτικά Α΄ Ευρωπαϊκού Συνεδρίου Νεοελληνικών Σπουδών (Βερολίνο, 2˗4 Οκτωβρίου 1998), τ. Α΄, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1999, σσ. 175-185.
    • Καστρινάκη Α., «Η εικόνα του Τούρκου στο έργο του Παπαδιαμάντη: ανάμεσα στον πατριωτισμό και στη θρησκευτικότητα», στο Πρακτικά Β΄ Διεθνούς Συνεδρίου για τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, Εταιρεία Παπαδιαμαντικών Σπουδών – Δόμος, Αθήνα 2002, σσ. 233-246. Βλ. https://www.papadiamantis.net/aleksandros-papadiamantis/meletes/praktika-synedrion
    • Katsanos F., La littérature des mystères. Poétique historique d’un succès médiatique du XIXe siècle en France, en Grèce et en Grande-Bretagne, PULIM Presses Universitaires de Limoges Limoges 2020.
    • Καφετζάκη Τ., Προσφυγιά και λογοτεχνία. Εικόνες του Μικρασιάτη πρόσφυγα στη μεσοπολεμική πεζογραφία, Πορεία, Αθήνα 2003.
    • Κούγκουλος Θ. Β., «Τα Γιάννινα της οθωμανικής περιόδου στη σύγχρονη πεζογραφία: Η εικόνα του Τούρκου συμπολίτη», στο: Ε. Γρ. Αυδίκος, (επιμ.), Λαογραφικές αναγνώσεις στην Ελλάδα και την Τουρκία, Πεδίο, Αθήνα 2012, σσ. 539-571.
    • Κούγκουλος Θ. Β., «Η διδασκαλία της νεοελληνικής λογοτεχνίας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση της Τουρκίας», Θέματα Λογοτεχνίας 53 (2014), σσ. 179-189.
    • Κούγκουλος Θ. Β., «Οι Πομάκοι της Θράκης στο σύγχρονο ελληνικό μυθιστόρημα: Εικονολογική προσέγγιση», στο Μ. Γ. Βαρβούνης - Αντ. Μπαρτζιώκας - Ν. Μαχά-Μπιζούμη (επιμ.), Οι Πομάκοι της Θράκης. Πολυεπιστημονικές και διεπιστημονικές προσεγγίσεις, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης - Σχολή Κλασικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών - Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας - Εργαστήριο Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας (Μελέτες Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας 7) - Εκδοτικός Οίκος Κ. & Μ. Σταμούλη, Θεσσαλονίκη 2020, σσ. 461-482.
    • Κούγκουλος Θ. Β., «Από την ηθογραφία στον αναστοχασμό των τοπικών ταυτοτήτων: Οι Μουσουλμάνοι των Ιωαννίνων στην πεζογραφία του Χρήστου Χρηστοβασίλη και της Emel İnci», στο Μ. Γ. Βαρβούνης (επιμ.), Ο Σύγχρονος Ελληνικός Λαϊκός Πολιτισμός: Μεταξύ Λαογραφίας & Κοινωνικής Ανθρωπολογίας. Πρακτικά Επιστημονικής Ημερίδας Αφιερωμένης στον Ομότιμο Καθηγητή Μηνά Αλ. Αλεξιάδη, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης - Σχολή Κλασικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών - Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας - Εργαστήριο Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας (Μελέτες Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας 10) - Παρατηρητής της Θράκης, Κομοτηνή 2020, σσ. 123-144.
    • Κούγκουλος Θ. Β., «Αναπαραστάσεις της Αδριανούπολης στην ελληνική πεζογραφία του 19ου αιώνα», στο Μ. Γ. Βαρβούνης – Θ. Β. Κούγκουλος (επιμ.), Ελληνισμός και Βαλκάνια - αμφίδρομες σχέσεις: γλώσσα, ιστορία, λογοτεχνία, πολιτισμός (1453-2019). Πρακτικά 4ου Συνεδρίου των Νεοελληνιστών των Βαλκανικών Χωρών, Κομοτηνή 22-24 Νοεμβρίου 2019, τ. Α΄, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης - Σχολή Κλασικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών - Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας - Εργαστήριο Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας (Μελέτες Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας 13) - Παρατηρητής της Θράκης, Κομοτηνή 2022, σσ. 252-269. Βλ. https://he.duth.gr/erg_laog/conf1/a_tomos.pdf
    • Leerssen J., “Imagology: History and method”, στο Beller - J. Leerssen (επιμ.), Imagology. The cultural construction and literary representation of national characters. A critical survey, Rodopi, Amsterdam 2007, σσ. 17-32.
    • Leerssen J., “Imagology: On using ethnicity to make sense of the world”, Iberic@l – Revue d’études ibériques et ibéro-américaines, 10 (Automne 2016), σσ. 13-31.
    • Moura J-M. (2013). «Η λογοτεχνική εικονολογία: Δοκίμιο ιστορικής και κριτικής ανασκόπησης», μτφρ. Ε.Γραμματικοπούλου, Σύγχρονα Θέματα, 121 (Απρίλιος – Ιούνιος 2013), σσ. 66-76.
    • Ντουμάνης Ν., Πριν από την Καταστροφή. Η συνύπαρξη Χριστιανών και Μουσουλμάνων στη Μικρά Ασία, μτφρ. Ί. Βασιλειάδης, Παπαδόπουλος, Αθήνα
    • Οικονόμου - Αγοραστού Ι., Εισαγωγή στη Συγκριτική Στερεοτυπολογία των εθνικών χαρακτηριστικών στη λογοτεχνία, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 1992.
    • Rigney A., “Semiotics”, στο M. Beller - J. Leerssen (επιμ.), The cultural construction and literary representation of national characters. A critical survey, Rodopi, Amsterdam 2007, σσ. 421-424.
    • Σταυροπούλου Έ., «Η παρουσία της Μικρασιατικής Καταστροφής στη νεοελληνική πεζογραφία (συνέχειες, ασυνέχειες, ρήξεις)», στο Κ. Α. Δημάδης (επιμ.), Συνέχειες, ασυνέχειες, ρήξεις στον ελληνικό κόσμο (1204-2014): οικονομία, κοινωνία, ιστορία, λογοτεχνία. Πρακτικά, Ε΄ Ευρωπαϊκό Συνέδριο Νεοελληνικών Σπουδών, τ. Γ΄, Ευρωπαϊκή Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών, Αθήνα 2015, σσ. 379-395.
    • Τζιόβας Δ., Ο άλλος εαυτός. Ταυτότητα και κοινωνία στη νεοελληνική πεζογραφία, μτφρ. Ά. Ρόζενμπεργκ, Πόλις, Αθήνα 2007.
    • Tonnet H., « Les premiers romans grecs à sujet turc », Revue des études néo-helléniques, 1:4 (1992), σσ. 1-19.
    • Tonnet H., «Η Κωνσταντινούπολη στα ελληνικά διηγήματα και μυθιστορήματα του τέλους του 18ου αιώνα και του 19ου αιώνα· περιγραφές και κρίσεις», στο E. Motos Guirao - M. Morfakidis Filaktòs (επιμ.), Constantinopla. 550 años de su caída / Κωνσταντινούπολη. 550 χρόνια από την άλωση, Πρακτικά Θ΄ Επιστημονικής Συνάντησης για την Ελλάδα, τ. III, Granada 2006: Centro de Estudios Bizantinos, Neogriegos y Chipriotas - Universidad de Granada -  Vicerrectorado de Extensión Universitaria, σσ. 239-246.
    • Tonnet H., Από το Ἀπόκρυφα Κωσταντινουπόλεως στο Οἱ Ἄθλιοι τῶν Ἀθηνῶν. Το ελληνικό «επιφυλλιδικό μυθιστόρημα» του 19ου αιώνα, μτφρ. Π. Μαρτινίδης, Νεφέλη, Αθήνα 2020.