Παρουσίαση/Προβολή

(422289) -  Αναστασία Καπανδρίτη, επ. Καθηγήτρια

Περιγραφή Μαθήματος

Εξάμηνο: 8ο (κατ' επιλογήν), Διδακτικές ώρες: 4, Πιστωτικές μονάδες: 3

Γλώσσα διδασκαλίας: Ελληνική, Αγγλική (σε περίπτωση που συμμετέχουν φοιτητές Erasmus)

Σκοπός του μαθήματος:

Στόχος του μαθήματος είναι να εξοικειωθούν οι φοιτητές με τα ζητήματα της πολιτιστικής παράδοσης, όπως διατυπώνονται στα μνημεία και στα μνημειακά σύνολα και να αποκτήσουν τις βασικές γνώσεις και εμπειρίες προκειμένου να εργαστούν στο μέλλον στη συντήρηση, αποκατάσταση, αναστήλωση, ένταξη νέων χρήσεων, καθώς και στην προβολή των ιστορικών κτιρίων και συνόλων. Σε αυτό το πλαίσιο, με τη βοήθεια θεωρητικών προσεγγίσεων, με αντικείμενο την ιστορία της θεωρίας της αποκατάστασης αλλά και τον σύγχρονο στοχασμό στην αποκατάσταση, επιδιώκεται η εξοικείωση των φοιτητών τόσο με τα επιμέρους θεωρητικά, όσο και τα μεθοδολογικά ζητήματα.

Στο πλαίσιο του μαθήματος γίνεται ανάλυση της τεχνολογίας των ιστορικών δομικών συστημάτων και υλικών και της παθολογίας τους, διαγνωστική και θεραπεία των φθορών. Παρουσιάζονται διεξοδικά οι τεχνικές συντήρησης και αποκατάστασης, η μεθοδολογία σχεδιασμού και η σύγχρονη οικοδομική τεχνολογία επεμβάσεων σε ιστορικά κτίρια. Παράλληλα, επιδιώκεται η ανάπτυξη παράπλευρων δεξιοτήτων, άρρηκτα συνδεδεμένων με τον χώρο της αποκατάστασης, όπως της έρευνας και της τεκμηρίωσης, καθώς και η εξοικείωση με την πολυδιάστατη και διεπιστημονική προσέγγιση του ιστορικού αρχιτεκτονικού αποθέματος.

Διεξαγωγή του μαθήματος & Διδακτικές μέθοδοι

Το μάθημα γίνεται μέσα από σειρά διαλέξεων– εισηγήσεων, που εικονογραφούνται με διαφάνειες και την εργαστηριακή εφαρμογή θέματος, δηλαδή την εκπόνηση μιας πλήρους αρχιτεκτονικής μελέτης αποκατάστασης - επανάχρησης ιστορικού κτιρίου. Στους φοιτητές δίνονται η βιβλιογραφία και σειρά άρθρων σε μορφή pdf για μελέτη και εμβάθυνση στο περιεχόμενο του μαθήματος.

Οι διαλέξεις αφορούν κυρίως την αναλυτική παρουσίαση, μέσα από διεπιστημονικές προσεγγίσεις, πραγματοποιημένων έργων και μελετών αποκατάστασης & επανάχρησης σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Μέσα από τα παραδείγματα δίνεται η ευκαιρία να αναλυθούν και να συζητηθούν η σχέση της δεοντολογίας της αποκατάστασης με το εφαρμοσμένο έργο, η μεθοδολογία της αποκατάστασης ιστορικών κτιρίων, οι κατασκευαστικές τεχνικές, η διαχείριση της «λακούνας», οι σύγχρονες αρχιτεκτονικές επεμβάσεις με γνώμονα τη δημιουργίας «κλειστών κελυφών», η εισαγωγή σύγχρονης τεχνολογίας και νέων συνθετικών διατάξεων, η επέκταση - προσθήκη νέων τμημάτων προκειμένου το κτίριο να ανταποκριθεί στις ανάγκες της εποχής και να ενταχθεί στον σύγχρονο τρόπο ζωής, η βιωσιμότητα της νέας χρήσης κ.λπ.

Η εργαστηριακή άσκηση είναι ομαδική, από ομάδες δύο έως τεσσάρων φοιτητών, προκειμένου να καλλιεργηθεί ο διάλογος σε ζητήματα προστασίας, διαχείρισης και αποκατάστασης - επανάχρησης ιστορικών κτιρίων και συνόλων. Εδώ, επιχειρείται η επεξεργασία μιας πλήρους αρχιτεκτονικής πρότασης αποκατάστασης – επανάχρησης. Με βάση την τεκμηρίωση – ανάλυση, που έγινε στο ίδιο κτίριο κατά το χειμερινό εξάμηνο, οι φοιτητές προτείνουν σειρά εργασιών συντήρησης και αποκατάστασης του ιστορικού κελύφους, την άρτια ένταξη μια νέας, συμβατής χρήσης που θα διασφαλίσει τη βιωσιμότητα του εγχειρήματος και διερευνούν την ένταξη νέων παρεμβάσεων και τη διαμόρφωση ποιοτικών χώρων στο πλαίσιο της αποκατάστασης – επανάχρησης του κτιρίου. Πρόκειται για την πλήρη επεξεργασία μιας αρχιτεκτονικής πρότασης αποκατάστασης σε επίπεδο εφαρμογής.

Για τις ανάγκες του θέματος γίνονται επιτόπου επισκέψεις στο κτίριο μελέτης.

Η πρόοδος των φοιτητών στην εκπόνηση του θέματος ελέγχεται εβδομαδιαία, μέσα στον προγραμματισμένο χρόνο διορθώσεων που έχει οριστεί. Σε καθορισμένα χρονικά διαστήματα γίνονται συνολικές παρουσιάσεις των επιμέρους φάσεων της άσκησης, παρουσία όλων των φοιτητών, ώστε να υπάρχει ανταλλαγή απόψεων και εμπειριών. Στο τέλος του εξαμήνου γίνεται παρουσίαση του τελικού δοκιμίου – εργασίας, σε καθορισμένο χρόνο για κάθε ομάδα φοιτητών (20 λεπτά).

Αντικείμενο μαθήματος:

Α. Παρουσίαση μέσω διαλέξεων ζητημάτων που αφορούν τα θεωρητικά και μεθοδολογικά ζητήματα προσέγγισης των ιστορικών κτιρίων και συνόλων, καθώς και τα ειδικά τεχνικά θέματα των ιστορικών κατασκευών. Παρουσιάζονται επιλεγμένα παραδείγματα πραγματοποιημένων έργων και μελετών αποκατάστασης & επανάχρησης σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, με στόχο να αναλυθούν η σχέση της δεοντολογίας της αποκατάστασης με το εφαρμοσμένο έργο, η μεθοδολογία της αποκατάστασης ιστορικών κτιρίων, οι κατασκευαστικές τεχνικές, η διαχείριση της «λακούνας», οι σύγχρονες αρχιτεκτονικές επεμβάσεις με γνώμονα τη δημιουργίας «κλειστών κελυφών», η εισαγωγή σύγχρονης τεχνολογίας και νέων συνθετικών διατάξεων, η βιωσιμότητα της νέας χρήσης κ.λπ.

Β.Πρακτική άσκηση πάνω σε συγκεκριμένο κτίριο μέσω της οποίας επιχειρείται η επεξεργασία μιας πλήρους αρχιτεκτονικής πρότασης αποκατάστασης – επανάχρησης. Με βάση την τεκμηρίωση – ανάλυση, που έγινε στο ίδιο κτίριο κατά το χειμερινό εξάμηνο, οι φοιτητές προτείνουν σειρά εργασιών συντήρησης και αποκατάστασης του ιστορικού κελύφους, την άρτια ένταξη μια νέας, συμβατής χρήσης και διερευνούν την ένταξη νέων παρεμβάσεων και τη διαμόρφωση ποιοτικών χώρων στο πλαίσιο της αποκατάστασης – επανάχρησης του κτιρίου.

Ενότητες Μελέτης

1. Αξιολόγηση υφιστάμενων στοιχείων και φάσεων.
2. Διατύπωση της φιλοσοφίας των επεμβάσεων, των βασικών αρχών και των προγραμματικών στόχων και περιγραφή των εργασιών οι οποίες, κατά την άποψη των μελών της ομάδας, πρέπει να πραγματοποιηθούν για την αποκατάστασηκαι την επανάχρηση του ιστορικού κτιρίου, αλλά και τις προτεινόμενες προσθήκες.
3. Αποκατάσταση του ιστορικού κτιρίου.
4. Επανάχρηση του ιστορικού κτιρίου - Ένταξη νέων κατασκευών.
5. Σχεδιασμός της προσβασιμότητας για ΑΜΕΑ.
6. Σχέση του κτιρίου με τον περιβάλλοντα χώρο, ο οποίος θα πρέπει να αναδειχθεί και να αξιοποιηθεί  πλήρως και προς όφελος της γειτονιάς.

Έτσι σε κάθε διδακτική ενότητα προσφέρεται η δυνατότητα στο φοιτητή/-τρια να παρακολουθήσει τη θεωρητική προσέγγιση και τη μεθοδολογίας μιας εφαρμοσμένης μελέτης και ταυτόχρονα να προβληματιστεί με τη συγκεκριμένη άσκησή του/της. 

Αξιολόγηση φοιτητών:

Η πρόοδος των φοιτητών στην εκπόνηση του θέματος ελέγχεται εβδομαδιαία, επιτόπου και στον χώρο διδασκαλίας, μέσα στον προγραμματισμένο χρόνο διορθώσεων που έχει οριστεί. Σε καθορισμένα χρονικά διαστήματα γίνονται συνολικές παρουσιάσεις των επιμέρους φάσεων της άσκησης, παρουσία όλων των φοιτητών, ώστε να υπάρχει ανταλλαγή απόψεων και εμπειριών. Στο πλαίσιο των εξετάσεων εξαμήνου γίνεται παρουσίαση του τελικού δοκιμίου – εργασίας, σε καθορισμένο χρόνο για κάθε ομάδα φοιτητών (20 λεπτά) και εξέταση πάνω στις μεθόδους και τον σύγχρονο στοχασμό της αποκατάστασης.

Η αξιολόγηση των φοιτητών γίνεται με βάση:

α. τη συμμετοχή στο μάθημα και την παρακολούθηση των διορθώσεων της εργασίας (10%)

β. την ποιότητα και την πληρότητα των δύο ενδιάμεσων παρουσιάσεων του θέματος και την ικανότητα υποστήριξης των επιλογών και των προτάσεων (10%)

γ. την τελική εργασία που θα ετοιμάσουν (80%), λαμβάνοντας υπόψη:

-την ποιότητα και την πληρότητα της μελέτης αποκατάστασης - επανάχρησης του επιλεγμένου ιστορικού κτιρίου ή συνόλου και του βαθμού εμβάθυνσης και επεξεργασίας των προτάσεων

-την πληρότητα των σχεδίων, της τεχνολογικής - κατασκευαστικής υποστήριξής τους και την ακρίβεια της σχεδιαστικής απόδοσης.

-τον γραφιστικό και επικοινωνιακό τρόπο παρουσίασής τους.

Σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης η γραπτή εξέταση γίνεται μέσω της πλατφόρμας e-class, η προφορική εξέταση μέσω τηλεδιάσκεψης στην πλατφόρμα Skype for Business και η παράδοση εργασιών μέσω των πανεπιστημιακών email. Δίνονται σαφείς οδηγίες στους φοιτητές μέσω ανακοίνωσης που αναρτάται στο e-class.

 

Ενδεικτικά θέματα διαλέξεων:

1. Η έννοια της θεσμικής προστασίας των μνημείων και των μνημειακών συνόλων. Διεθνείς χάρτες, συμβάσεις & οργανισμοί.

2. Μεθοδολογία αποκατάστασης ιστορικού κτιρίου: Μια τυπική παραδοσιακή κατοικία στην Άνω Πόλη Θεσσαλονίκης.

3. Μορφές διαχείρισης – παρέμβασης ιστορικών κτιρίων μέσα από έργα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

4. Παρουσίαση επεμβάσεων αποκατάστασης – ανάδειξης σε αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας. Ο αρχαιολογικός νόμος και οι διαδικασίες ελέγχου και εγκρίσεως των μελετών.

5. Διεθνείς αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί σύγχρονων επεμβάσεων σε ιστορικά κτίρια ή ιστορικά περιβάλλοντα. Ο επιστημονικός διάλογος και τα κριτήρια αξιολόγησης.

6. Τεχνικές Επέμβασης σε μνημεία και ιστορικά κτίρια: Συντήρηση και στερέωση ασβεστόκτιστων και χωματόκτιστων λιθοδομών. Μέθοδοι συμπληρώσεων και ανακτήσεων. Αποκατάσταση και καθαρισμός όψεων. Καθαρισμός, συντήρηση και αισθητική αποκατάσταση διακόσμου (τοιχογραφίες, ψηφιδωτά, λιθανάγλυφα κλπ.), με παράλληλη παρουσίαση παραδειγμάτων.

7. Τεχνικές Επέμβασης σε μνημεία και ιστορικά κτίρια: Αποκατάσταση ξύλινων κατασκευών. Ενισχύσεις φορέων με μεταλλικά στοιχεία, με παράλληλη παρουσίαση παραδειγμάτων.

 

Μαθησιακά αποτελέσματα:

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές θα εξοικειωθούν με :

1. τη σύγχρονη μεθοδολογία ανάλυσης και τεκμηρίωσης της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και ειδικότερα των ιστορικών κατασκευών και των ιδιαίτερων δομικών συστημάτων τους.
2. τα θεωρητικά και μεθοδολογικά ζητήματα της αποκατάστασης και επανάχρησης ιστορικών κτιρίων και της αναβίωσης ιστορικών συνόλων.
3. την κατανόηση, αξιολόγηση και ανάδειξη των ιστορικών και αισθητικών αξιών των μνημείων – ιστορικών κτιρίων
4. τον σχεδιασμό κατασκευών και χώρων στο πλαίσιο της αποκατάσταση του ιστορικού κτιρίου και της ένταξης μιας νέας χρήσης σε αυτό.
5. το εξαιρετικά ενδιαφέρον θέμα του διαλόγου της σύγχρονης αρχιτεκτονικής με τα ιστορικά κτίρια, είτε με την ένταξη νέων κατασκευών, είτε με τη μορφή προσθήκης καθ’ ύψος ή επέκτασης κατά πλάτος.
6. ζητήματα προγραμματισμού των επεμβάσεων σε ιστορικά κτίρια.
7. το πνεύμα συνεργασίας με τους συναδέλφους τους και με την σύγχρονη μεθοδολογία εκπόνησης μιας ολοκληρωμένης μελέτης αποκατάστασης ιστορικού κτιρίου.
8. να παρουσιάζουν προφορικά, με σύγχρονα τεχνολογικά μέσα, αλλά και με έντυπο τρόπο (τεύχος παράδοσης) μια ολοκληρωμένη μελέτη αποκατάστασης ιστορικού κτιρίου.

Συνιστώμενη βιβλιογραφία:

Δούση Μ., Η Αρχιτεκτονική και τα δομικά συστήματα των ιστορικών σιδηρών κατασκευών. 18ος - 20ος αιώνας, Θεσσαλονίκη: University Studio Press, 2015.

Ήπιες Επεμβάσεις για την Προστασία των Ιστορικών Κατασκευών, Θεσσαλονίκη: Ιανός, 2009

Ζήβας Δ., Τα Μνημεία και η Πόλη, Αθήνα: Libro, 1997.

Ζυγομαλάς. Δ., Η προστασία των αρχιτεκτονικών μνημείων του βορειοελλαδικού χώρου από την οθωμανική κατάκτηση έως τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο (1361-1939), αδημ. διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Προστασία, Συντήρηση και Αποκατάσταση Μνημείων Πολιτισμού, Θεσσαλονίκη 2013.

Καραδέδος Γ., Προστασία Μνημείων & Συνόλων. Ιστορία και εξέλιξη της προστασίας μνημείων και συνόλων, τευχ. 2, Θεσσαλονίκη: Α.Π.Θ. -Τμήμα Αρχιτεκτόνων, 1984.

Καραδέδος Γ., Ιστορία και θεωρία της αποκατάστασης, Θεσσαλονίκη: Μέθεξις 2009.

Καραμάνου Ζ., Αναβάθμιση προβληματικών Οικιστικών Περιοχών, Θεσσαλονίκη, 1997.

Λάββας Γ.Π., Προστασία Μνημείων & Συνόλων. Βασικές Έννοιες, ιδεολογία και μεθοδολογία, τευχ. 1, Θεσσαλονίκη: Α.Π.Θ. -Τμήμα Αρχιτεκτόνων, 1984.

Λάββας Γ.Π., Ζητήματα πολιτιστικής διαχείρισης, Αθήνα: Μέλισσα, 2010.

Μπούρας Χ. –Τουρνικιώτης Π., Συντήρηση Αναστήλωση και Αποκατάσταση Μνημείων στην Ελλάδα 1950-2000, Αθήνα 2010.

Μαλούχου – Tufano F., H αναστήλωση των αρχαίων μνημείων στη Νεώτερη Ελλάδα (1834- 1939), Αθήνα: εκδ. Αρχαιολογική Εταιρεία, 1998.

Μιχελής Π., Η Αισθητική της Αρχιτεκτονικής του Μπετόν Αρμέ, Αθήνα: Ίδρυμα Π.& Εφ. Μιχελή, 2007.

Νομικός Μ., Αποκατάσταση και Επανάχρηση Ιστορικών Κτιρίων και Συνόλων: Μεθοδολογία – Εφαρμογές, Θεσσαλονίκη: Σ. Γιαχούδης & ΣIA, 1997.

Σταυρίδης Στ., Μνήμη και εμπειρία του χώρου, Αθήνα: εκδόσεις Αλεξάνδρεια Α.Ε., 2006.

Φιλιππίδης Δ., Αρχιτεκτονικές Μεταμορφώσεις, Αθήνα: εκδ. οίκος Μέλισσα, 2006.

Σταυρίδης Στ., Μνήμη και εμπειρία του χώρου, Αθήνα: εκδόσεις Αλεξάνδρεια Α.Ε., 2006.

Τάσιος Θ., Αξιολογικά προβλήματα κατά τη δομική αποκατάσταση των μνημείων, Αθήνα: εκδ. Λυχνός, 2004.

Φιλιππίδης Δ., Αρχιτεκτονικές Μεταμορφώσεις, Αθήνα: εκδ. οίκος Μέλισσα, 2006.

 

Ημερομηνία δημιουργίας

Δευτέρα 15 Φεβρουαρίου 2021