https://eclass.duth.gr/courses/TMB248/ΑνακοινώσειςMon, 21 Oct 2013 00:00:00 +0300elhttps://eclass.duth.gr/modules/announcements/index.php?an_id=22360&course=TMB248<p><strong> ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. ΔΥΟ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ.</strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong>Κ. Λαντίτσου</strong></p> <p><strong> </strong></p> <p>Τομέας Συγκοινωνιακά Έργα και Μεταφορές, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών, Πολυτεχνική Σχολή, ΔΠΘ, 67100, Ξάνθη</p> <p> </p> <p>Email: <span><a href="%5C">Klantits@civil.duth.gr</a></span></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong>ΠΕΡΙΛΗΨΗ</strong></p> <p>Ο σχεδιασμός του χώρου είναι αμφίδρομα συνδεδεμένος με το αναπτυξιακό πρότυπο. Η οικοανάπτυξη έχει δύο συνιστώσες: την επιστήμη της οικολογίας που μετασχηματίζει τις παραγωγικές δραστηριότητες του ανθρώπου και τον πολιτισμό της κάθε χώρας και της κάθε περιοχής ο οποίος αναδεικνύει και την πολιτιστική της ετερότητα.</p> <p>Κρίσιμη έννοια για τον οικολογικό σχεδιασμό είναι η φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων. Στόχος του χωροταξικού σχεδιασμού είναι η αειφορία των φυσικών οικοσυστημάτων ώστε να δύνανται να βαστάζουν και να τροφοδοτούν τα ανθρωπογενή συστήματα με άμεσο οικολογικό σχεδιασμό των προστατευμένων βιότοπων, αποκατάσταση των οικοσυστημάτων που έχουν διαταραχθεί και ανάδειξη των πυρήνων της πολιτιστικής κληρονομιάς. Στόχος του πολεοδομικού σχεδιασμού είναι ο κάθε οικισμός ν’ αναπτύσσεται εντός της φέρουσας ικανότητας του ευρύτερου οικοσυστήματος στήριξής του, ικανοποιώντας στο χώρο τις «πραγματικές» ανάγκες του ανθρώπου, τις ανάγκες για καλλιέργεια των ανθρώπινων σχέσεων σύμφωνα με το πολιτιστικό πρότυπο του κάθε τόπου και οργανώνοντας τις παραγωγικές και άλλες δραστηριότητες με σεβασμό στους νόμους της φύσης. Καθίσταται αναγκαία η περιβαλλοντική αναβάθμιση των υποβαθμισμένων περιοχών, η σχεδίαση των νέων επεκτάσεων σύμφωνα με τις αρχές της οικοανάπτυξης, η άμεση αξιοποίηση του πολιτιστικού πλούτου και η προσπάθεια οργάνωσης του οικιστικού χώρου σε μικρές ενότητες κοινοτικής ζωής σύμφωνα με τις πολιτιστικές του παραδόσεις. </p> <p>Στον οικολογικό μετασχηματισμό ενός αναπτυξιακού χωρικού σχεδιασμού θα συμβάλλει τα μέγιστα μια παιδεία με στόχο τη δημιουργία ενεργών πολιτών. Καθοριστικό ρόλο καλούνται να παίξουν τα ανώτερα εκπαιδευτικά ιδρύματα και ιδιαίτερα αυτά που υπηρετούν την διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου.</p> <p> </p> <p><strong><em>Λέξεις κλειδιά</em></strong>: <em>πολεοδομία, χωροταξία, οικοανάπτυξη, οικολογία και πολιτισμός</em></p> <p> </p> <p> </p> <p><strong>1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ</strong></p> <p>Η ανάπτυξη αποτελεί έννοια με ιδεολογικό περιεχόμενο που δεν μένει αναλλοίωτη με το πέρασμα του χρόνου. Αποτελεί ένα σύστημα αξιών που αντικατοπτρίζει την κυρίαρχη αντίληψη.</p> <p>Η έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης ή οικοανάπτυξης έρχεται να εστιάσει την προσοχή της σ’ ένα από τα μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα, την περιβαλλοντική υποβάθμιση συνεξετάζοντας την με τα κοινωνικά, πολιτιστικά, οικονομικά και τεχνολογικά προβλήματα που συνθέτουν την κρίση.</p> <p>Ο σχεδιασμός του χώρου, ως πράξη (συστηματικά ή μη) πάντα υφίσταται λόγω της ανάπτυξης των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων στο χώρο.</p> <p>Αμφίδρομα συνδεδεμένος με την οικοανάπτυξη είναι και ο σχεδιασμός του χώρου σε χωροταξικό και πολεοδομικό επίπεδο. Η χωροταξία και η πολεοδομία οργανώνουν στο χώρο τις αναπτυξιακές δραστηριότητες. Ο φυσικός χώρος στην αναπτυξιακή διαδικασία παρεμβαίνει δυναμικά και καθοριστικά ορίζοντας τις φυσικές παραμέτρους που οφείλει ο άνθρωπος να σεβαστεί σ’ ένα αρμονικό διάλογο πολιτισμού (ως τρόπος ζωής) και φύσης (νόμοι της φύσης).</p> <p> </p> <p><strong>2. ΟΙΚΟΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ </strong></p> <p>Ως οικοανάπτυξη ορίζεται η ανάπτυξη όταν αυτή σε δεδομένο χωροχρονικό πλαίσιο διαχειρίζεται τους φυσικούς πόρους σύμφωνα με τους όρους που η φύση καθορίζει (όταν χράται και δεν καταχράται) αναπτύσσοντας μια στρατηγική σε συνάρτηση με τον πολιτισμό, την παράδοση της κάθε χώρας και τις εσωτερικές ηθικές αξίες. Η οικοανάπτυξη έχει δυο συνιστώσες, την επιστήμη της οικολογίας και τον πολιτισμό της κάθε χώρας και της κάθε περιοχής.</p> <p>Η πολιτική οικοανάπτυξης θα πρέπει να προωθηθεί μέσα από τη σταδιακή ενσωμάτωση στις χωροταξικές διαδικασίες, με προγράμματα διαχείρισης ευαίσθητων  πόρων, την καθιέρωση ισχυρών οικονομικών κινήτρων και αντικινήτρων ξεκινώντας σε πρώτη φάση από τοπικό επίπεδο και προχωρώντας σε περιφερειακά και εθνικά επίπεδα.</p> <p>Ο εμπλουτισμός του χωρικού σχεδιασμού με την περιβαλλοντική διάσταση αφορά τόσο τομεακούς όσο χωροταξικούς και πολεοδομικούς σχεδιασμούς. Ο σχεδιασμός σε εθνικό επίπεδο συγκεντρώνει πληροφορίες περιβάλλοντος φυσικού και πολιτιστικού στοχεύοντας στην ολοκληρωμένη ανάπτυξη όλων των τομέων παραγωγής, στην ισόρροπη ανάπτυξη, στην ανάδειξη των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας και της πολιτιστικής ταυτότητάς της. Στα πλαίσια της χωροταξικής ανασυγκρότησης της χώρας σταθερή κατεύθυνση παραμένει η συστηματική προστασία, ανάδειξη και αξιοποίηση των πλουτοπαραγωγικών πόρων κάθε περιοχής. Πόρων που δεν περιορίζονται μόνο στον ορυκτό πλούτο, στη γη υψηλής παραγωγικότητας και στις ενεργειακές πηγές, αλλά περιλαμβάνουν κύρια την πολιτιστική κληρονομιά (αρχαία, βυζαντινή και νεότερη για την περίπτωση της Ελλάδας),  τους σημαντικούς βιότοπους (λίμνες, κλειστοί κόλποι, θαλάσσια πάρκα, εναπομείναντα δάση κλπ) και τα ευαίσθητα οικοσυστήματα.</p> <p>Ο περιβαλλοντικός σχεδιασμός στην κλίμακα της περιφέρειας ή της τοπικής κλίμακας συγκεντρώνει περιβαλλοντικές πληροφορίες αντοχής και καταλληλότητας καθώς και έντασης φόρτων σε χωρική βάση. Οι τομεακοί σχεδιασμοί (ιδιαίτερα οι αφορώντες την προστασία της φύσης) λαμβάνουν υπόψη τους την ευαισθησία των οικοσυστημάτων. Ο χωροταξικός σχεδιασμός υποδεικνύει την έγκαιρη διερεύνηση των συγκρούσεων μεταξύ χρήσεων από περιβαλλοντική σκοπιά. Τα μεγάλα έργα υποδομής κρίνονται ως προς τις αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους σε υπερτοπικό επίπεδο με στόχο την ελαχιστοποίηση των τελευταίων (λειτουργία αντίδρασης). Επίσης, επιλέγονται περιοχές περιβαλλοντικής αναβάθμισης και προστασίας.</p> <p>Σε τοπικό επίπεδο τα φυσικά στοιχεία του χώρου που επιλέγονται (κλίμα, σύσταση του εδάφους, ύπαρξη νερών κα) βοηθούν στην μελέτη για το είδος και το μέγεθος της όποιας αναπτυξιακής δραστηριότητας θα χωροθοθετηθεί στη συγκεκριμένη περιοχή. Σε χώρους που έχουν υποστεί περιβαλλοντική υποβάθμιση αποφασίζεται πρώτα η περιβαλλοντική αποκατάσταση της περιοχής και επιλέγεται η νέα χρήση της με οικολογικά κριτήρια. Σε περιοχές που είναι «καθαρές» σχεδιάζεται η χρήση εξ αρχής.</p> <p>Ιδιαίτερη φροντίδα υπάρχει ώστε με την χάραξη μιας αναπτυξιακής χωροταξικής πολιτικής σε τοπικό επίπεδο να υπάρξει οικονομικοκοινωνική αυτοδυναμία. Παράλληλα οριοθετούνται βιότοποι αξιόλογοι για προστασία και άσκηση ειδικής χωροταξικής πολιτικής.</p> <p>Τα παραδοσιακά, ιστορικά οικιστικά σύνολα ή μνημεία που υπάρχουν στην υπό μελέτη περιοχή χρήζουν ιδιαίτερης φροντίδας γιατί είναι δείγματα προβολής της εξελικτικής πορείας της κάθε περιοχής.</p> <p>Σε πολεοδομικό επίπεδο η υποβάθμιση του περιβάλλοντος είναι περισσότερο εμφανής. Άλλωστε οι μεγάλες οικιστικές συγκεντρώσεις παραβιάζοντας τη φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος που τα στηρίζει δημιουργούν το γνωστό νέφος με αρνητικές επιπτώσεις και στην υγεία των ανθρώπων αλλά και των άλλων οικοσυστημάτων.</p> <p>Μέχρι πρόσφατα, η κυρίαρχη δομική αντίληψη προσανατολιζόταν στη δίχως όρια αστικοποίηση και οι κατοικημένοι χώροι διαιρούνταν σε πρωτεύουσες πόλεις, κωμοπόλεις και χωριά, ενώ η επικρατούσα τάση ήταν αυξητική προς όφελος των αστικών κέντρων, πράγμα που σε τελική ανάλυση οδηγούσε σε μαρασμό τις μικρότερες οικιστικές μονάδες.</p> <p>Η όλη κατάσταση φαίνεται να απέχει πολύ από τον αριστοτελικό ορισμό της ιδανικής πόλης, που εξαιτίας του μικρού μεγέθους και της αυτάρκειάς της, θα εξασφάλιζε τις προϋποθέσεις της ευνομίας και της δημοκρατίας, η οποία αποτελεί, το μοναδικό πολίτευμα που βρίσκεται σε συμφωνία με τη φύση του ανθρώπου επιτρέποντας την ανάπτυξη της υλικής, πνευματικής, κοινωνικής και πολιτικής διάστασής του. Ωστόσο, η πρόταση δημιουργίας αποκλειστικά και μόνο μικρών οικιστικών μονάδων θα ήταν σήμερα ουτοπία. Εκείνο που χρειάζεται είναι η δημιουργία πυρήνων μέσα στα υπαρκτά όρια των σύγχρονων πόλεων, που θα λειτουργήσουν εν είδει γειτονιάς.</p> <p>Σε κάθε οικισμό ο αναπτυξιακός σχεδιασμός του σε σχέση με το οικοσύστημα που τον στηρίζει, πρέπει να στοχεύει, στο μέτρο που αυτό είναι δυνατό, σε ένα υψηλό βαθμό αυτοδυναμίας (τροφικής, ενεργειακής, οικονομικοκοινωνικής) και πάντα μέσα στη φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος. Η πληρότητα δε της οικονομικοκοινωνικοτεχνικής υποδομής να υπάρχει σε κυτταρικό επίπεδο της γειτονιάς σύμφωνα με την οικολογική αντίληψη.</p> <p>Οι μικρές γειτονιές συντελούν στην ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων μεταξύ των γειτόνων καθώς και στην ανάπτυξη σχέσεων αδελφοσύνης. Κάθε γειτονιά πρέπει να ικανοποιεί πλήρως τις υλικές, κοινωνικές και πνευματικές ανάγκες των κατοίκων της. Εκεί είναι που πρέπει να δοθεί έμφαση. Ένας πλήρης κοινωνικοτεχνικός εξοπλισμός, παιδικές χαρές, χώροι πρασίνου, αθλητικοί χώροι, αγορά που θα εξυπηρετεί όσο το δυνατόν πληρέστερα τους κατοίκους θα είναι στόχος κάθε σχεδιασμού. Η ύπαρξη χώρων όπως ένα πλήρες εξοπλισμένο εργαστήριο ώστε ο κάθε κάτοικος της γειτονιάς να μπορεί τον ελεύθερο χρόνο του να δημιουργεί αντικείμενα προσωπικής χρήσης, μια πλήρης εξοπλισμένη βιβλιοθήκη ακόμη και κάποια εστιατόρια αυτοδιαχειριζόμενα από τους ίδιους τους κατοίκους της γειτονιάς για δική τους χρήση και εξυπηρέτηση βοηθούν στην άνοδο της ποιότητας της ζωής των ανθρώπων στον άμεσο καθημερινό χώρο. Η φροντίδα μοναχικών γερόντων άρρωστων ή ανθρώπων που χρήζουν βοηθείας να αναλαμβάνεται από τους ίδιους τους γείτονες ως έργα έμπρακτης αγάπης προς αυτούς. Η οργάνωση της ζωής στο χώρο της γειτονιάς μέσα στο πνεύμα της αγάπης που καλλιεργεί ιδιαίτερα η ελληνική παράδοση πάντα θα έχει δημιουργικές εκπλήξεις όσον αφορά την καλυτέρευση της ποιότητας της ζωής. Οι αυτοδύναμες οικονομικοκοινωνικά γειτονιές θα συμβάλλουν στη μείωση των αναγκών για μετακίνηση με αυτοκίνητα και οι δρόμοι από χώροι δημιουργίας άγχους θα μετατραπούν σε χώρους επικοινωνίας των ανθρώπων.</p> <p>Ο περιβαλλοντικός σχεδιασμός στην κλίμακα της πόλης προτείνει περιβαλλοντικά ανεκτές χωροθετήσεις χρήσεων γης τόσο ως προς το είδος όσο και ως προς την ένταση. Εκπονεί σχέδια εξυγίανσης βεβαρημένων περιοχών. Η μελέτη χωροθέτησης μεμονωμένων εγκαταστάσεων με παράμετρο την αποφυγή δυσμενών περιβαλλοντικών επιπτώσεων επέχει συνήθως θέση προκαταρκτικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Ένα υπόβαθρο για τον περιβαλλοντικό σχεδιασμό στην κλίμακα της πόλης προσφέρει η αστική οικολογία. Οι πόλεις χαρακτηρίζονται από υψηλή πυκνότητα δραστηριοτήτων σε περιορισμένο χώρο. Είναι επόμενο η διαδικασία αστικοποίησης να έχει αυξημένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Η προστασία του αστικού οικοσυστήματος πρέπει να λάβει υπόψη της ένα σύνθετο δίκτυο αλληλεξαρτήσεων και να επιδιώξει την ολοκληρωμένη συνεργασία τόσο των γειτονικών δήμων όσο και των δημοτικών υπηρεσιών (πολεοδομίας, δημοσίων συγκοινωνιών, διαχείρισης στάθμευσης, πρασίνου, κλπ). Κρίσιμη είναι η διατήρηση και δικτύωση συνεκτικών ελεύθερων χώρων ενώ η βελτίωση της μικροκλίμακας γειτονιάς και η συμμετοχή των ενεργών πολιτών στον περιβαλλοντικό σχεδιασμό συμβάλλει στην αποδοχή σχετικών μέτρων. Είναι γενικά πολύ οικονομικότερη η πρόληψη περιβαλλοντικών φόρτων και η διαφύλαξη μη-ανανεώσιμων πόρων παρά η εξυγίανση κι επανόρθωση περιβαλλοντικών ζημιών, που έχουν ήδη συντελεστεί.</p> <p> </p> <p><strong>3. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ</strong></p> <p>Η με οικολογική κατεύθυνση χωροταξική πολιτική, αμφίδρομα συνδεδεμένη με την οικοανάπτυξη, στοχεύει στο σχεδιασμό του χώρου με πλήρη σεβασμό στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον. Ο χωροταξικός σχεδιασμός στην ύπαιθρο χώρα θα πρέπει: α) Να οριοθετεί τις προστατευμένες νομοθετικά περιοχές, όπως είναι οι βιότοποι (συνθήκη Ramsar, Βέρνης κ.α.) ενώ η σχεδιαστική αναπτυξιακή αξιοποίησή τους να γίνεται με πλήρη εφαρμογή των αρχών της οικοανάπτυξης. Τα τμήματα αυτά θα λειτουργήσουν και ως πρότυπα οικοανάπτυξης και οικοσχεδιασμού του χώρου. β) Να γίνουν μελέτες αποκατάστασης (restoration) των υποβαθμισμένων περιβαλλοντικά περιοχών με άμεση εφαρμογή των αρχών της οικοανάπτυξης και του οικοσχεδιασμού. Πρέπει να αποκατασταθούν οι περιβαλλοντικές ζημιές όπου αυτές έχουν προκληθεί. γ) Για όλο τον υπόλοιπο χώρο ο χωροταξικός σχεδιασμός πρέπει να αξιοποιεί τις φυσικές και πολιτιστικές αξίες του τόπου. Ο σεβασμός των νόμων της φύσης, όπως τους ορίζει η οικολογία, θα πρέπει να κατευθύνει τη νέα χωροταξική πολιτική. Το φυσικό υπόβαθρο προσδιορίζει σε μεγάλο βαθμό και το περιεχόμενο του αναπτυξιακού σχεδιασμού. Η οικολογική αντίληψη περνώντας σε κάθε τομεακό αναπτυξιακό σχεδιασμό της παραγωγής δίνει νέες κατευθύνσεις στην οργάνωση των χρήσεων γης στο χώρο.</p> <p>Στο οικιστικό δίκτυο θα πρέπει να υπάρξει άμεση προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Οι παραδοσιακοί οικισμοί πρέπει να αποτελέσουν τους οικιστικούς πυρήνες διατήρησης της μεγάλης πολιτιστικής κληρονομιάς ως πολεοδομική έκφραση του τρόπου ζωής κάθε χώρας. Το ίδιο και οι διάσπαρτοι ιστορικοί και παραδοσιακοί πυρήνες της χώρας. Ειδικά για την Ελλάδα είναι ό,τι καλύτερο έχει να επιδείξει η χώρα ως πρότυπο οικιστικής οργάνωσης του ελληνικού τρόπου κοινοτικής ζωής, στοιχεία του οποίου πρέπει, αναπροσαρμοζόμενα στη σύγχρονη πραγματικότητα, να συνεχίσουν να υπάρχουν.</p> <p>Στόχος ενός χωροταξικού σχεδιασμού με οικολογικό προσανατολισμό είναι η όσο το δυνατόν πληρέστερη κάλυψη των αναγκών τοπικά και με πλήρη σεβασμό στους νόμους της φύσης. Προς τούτο χρειάζεται πλήρη αποτύπωση του υπάρχοντος χώρου κατά τόπο (είδος εδάφους, μικροκλίμα, ποιότητα και ποσότητα νερού, κ.α.) ώστε ο σχεδιασμός να εξυπηρετεί την καλύτερη διαχείριση αυτών. Ιδιαίτερη μέριμνα χρειάζονται οι ορεινές, νησιώτικες και παράκτιες περιοχές. Η Ελλάδα με τον αξιόλογο φυσικό και πολιτιστικό πλούτο μπορεί να καταστεί πρότυπο οικοσχεδιασμού.</p> <p>Μια πολεοδομική πολιτική διαπνεόμενη από τις οικολογικές αντιλήψεις θα πρέπει να στοχεύει σε δύο βασικές κατευθύνσεις:</p> <p>1) Η κάθε πόλη, ως σύστημα, να ενσωματώνεται στο ευρύτερο οικοσύστημα που τη στηρίζει έτσι ώστε: (α) Το ευρύτερο περιβάλλον ν’ απορροφά τις διάφορες μορφές ρύπανσης που προκαλεί η πόλη ως σύνολο, ενώ τα απόβλητά της να ενσωματώνονται στους βιογεωχημικούς κύκλους του ευρύτερου περιβάλλοντος. (β) Οι τροφικές και ενεργειακές ανάγκες των κατοίκων της να ικανοποιούνται όσο το δυνατόν πληρέστερα από το άμεσα ευρύτερο περιβάλλον της.</p> <p>2) Να υπάρξει μια εσωτερική οικολογική αναδιάρθρωση του αναπτυξιακού της σχεδιασμού έτσι ώστε: να εκφράζει και να ικανοποιεί στο χώρο του οικισμού τις υλικές, κοινωνικές, πνευματικές ανάγκες του ανθρώπου, τις ανάγκες για την καλλιέργεια του ανθρώπου και των ανθρώπινων σχέσεων, όπως ορίζει το πολιτιστικό πρότυπο της κάθε χώρας, ενώ για την οργάνωση των παραγωγικών και άλλων δραστηριοτήτων στο χώρο πρέπει να είναι σεβαστοί οι νόμοι της φύσης. Έτσι, α) ο κάθε οικισμός ως σύνολο πρέπει να αναπτύσσεται εντός της φέρουσας ικανότητας της ευρύτερης περιοχής στήριξης του. Να υπάρχει ισορροπία μεταξύ εισροών και εκροών από και προς το ευρύτερο περιβάλλον. Επίσης πρέπει β) να αξιοποιηθεί άμεσα ο πολιτιστικός πλούτος του κάθε οικισμού, γ) να αναβαθμιστούν οι υποβαθμισμένες περιοχές του, δ) οι νέες επεκτάσεις του να σχεδιάζονται εξαρχής, σύμφωνα με τις αρχές της οικοανάπτυξης, ενώ ε) η προσπάθεια οργάνωσης του οικιστικού χώρου σε μικρές ενότητες κοινοτικής ζωής (γειτονιά), σύμφωνα με τις πολιτιστικές παραδόσεις της κάθε χώρας, είναι από τα βασικά ζητήματα για ένα οικολογικό μετασχηματισμό του οικιστικού χώρου.</p> <p>Για τον οικολογικό μετασχηματισμό της ανάπτυξης και του σχεδιασμού θα συμβάλλει τα μέγιστα μια παιδεία που θα έχει στόχο τη δημιουργία ενεργών πολιτών. Η επιστήμη της οικολογίας και ο πολιτισμός της κάθε χώρας θα δώσουν το περιεχόμενο αυτής της παιδείας.</p> <p><strong> </strong></p> <p><strong>4. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ</strong></p> <p>Λαντίτσου Κ., 1998. <em>Οικολογικές Παράμετροι στην Ανάπτυξη και το Σχεδιασμό του Χώρου – Η περίπτωση της Ελλάδας.</em> Διδακτορική Διατριβή. Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών. Τομέας Συγκοινωνιακών Έργων και Μεταφορών. Ξάνθη.</p> <p>Μοδινός Μ. και Ευθυμιόπουλος, 2003. <em>Οι Δρόμοι της Αειφορίας</em>.  Διεπιστημονικό Ινστιτούτο Περιβαλλοντικών Ερευνών (ΔΙΠΕ). Εκδόσεις «Ελληνικά Γράμματα».</p> <p>Μοδινός Μ. και Ευθυμιόπουλος Η., 2000. <em>Η Βιώσιμη Πόλη</em>. Διεπιστημονικό Ινστιτούτο Περιβαλλοντικών Ερευνών (ΔΙΠΕ). Εκδόσεις «Στοχαστής».</p> <p>Μπεριάτος Η., 1999. <em>Στρατηγικός Χωροταξικός Σχεδιασμός</em>. <em>Χωροταξία </em><em>IV</em><em>.</em> Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης. Βόλος.</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p>Mon, 21 Oct 2013 00:00:00 +0300Mon, 21 Oct 2013 00:00:00 +030022360https://eclass.duth.gr/modules/announcements/index.php?an_id=22334&course=TMB248<p><strong> Η ΟΙΚΟΑΝΑΠΤΥΞΗ ΩΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΡΙΣΗ</strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong>Κ. Λαντίτσου</strong></p> <p><strong> </strong></p> <p>Τομέας Συγκοινωνιακά Έργα και Μεταφορές, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών, Πολυτεχνική Σχολή, ΔΠΘ, 67100, Ξάνθη</p> <p> </p> <p>Email: <span><a href="%5C">Klantits@civil.duth.gr</a></span></p> <p><span> </span></p> <p><span> </span></p> <p><strong>ΠΕΡΙΛΗΨΗ</strong></p> <p>Η σημερινή οικονομική κρίση είναι σύμπτωμα μιας ασθένειας που είναι η διεθνής πολιτικοκοινωνική κρίση, η πολιτιστική κρίση αξιών.</p> <p>Η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση συνδέεται με την αντίστοιχη περιβαλλοντική κρίση.</p> <p>Είναι η εποχή που πρέπει να επανεξετάσουμε την έννοια και το περιεχόμενο του σημερινού μοντέλου ανάπτυξης και να υιοθετήσουμε δυναμικά τη βιώσιμη ανάπτυξη ή οικοανάπτυξη.</p> <p>Οικοανάπτυξη, είναι η ανάπτυξη όταν αυτή σε δεδομένο χωροχρονικό πλαίσιο διαχειρίζεται τους φυσικούς πόρους σύμφωνα με τους όρους που η φύση καθορίζει (όταν χράται και δεν καταχράται) αναπτύσσοντας μια στρατηγική σε συνάρτηση με τον πολιτισμό, την παράδοση της κάθε χώρας και τις εσωτερικές ηθικές αξίες. Η οικοανάπτυξη εισάγει στο περιεχόμενο κάθε παραγωγικής και πολιτιστικής δραστηριότητας του ανθρώπου νέες παραμέτρους σε σχέση με το σεβασμό στους νόμους της φύσης και τις πραγματικές ανάγκες του ανθρώπου, πνευματικές, κοινωνικές, υλικές. Σ’ έναν οικολογικό μετασχηματισμό των τομέων παραγωγής και το σχεδιασμό και οργάνωσή τους στο χώρο χρειάζονται ενεργοί πολίτες που μέσα από την αυτοοργάνωσή τους θα πυροδοτήσουν την αλλαγή αυτή. Ο ρόλος των ειδικών επιστημόνων (περιβαντολόγοι, χωροτάκτες, πολεοδόμοι κ.α.) είναι σημαντικότατος σε μία τέτοια αλλαγή.</p> <p> </p> <p><strong>Λέξεις κλειδιά: </strong><em>οικοανάπτυξη, οικολογικός μετασχηματισμός τομέων παραγωγής. </em></p> <p> </p> <p> </p> <p><strong>1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ</strong></p> <p>Η σημερινή οικονομική κρίση είναι άμεσα συνδεδεμένη με την περιβαλλοντική. Η πραγματική κρίση είναι η διεθνής πολιτιστική κρίση αξιών. Με την εκμετάλλευση της φύσης και του ανθρώπου από το ίδιο τον άνθρωπο, και τη συνεχή αφαίμαξη αναντικατάστατων πρώτων υλών μέχρι εξαντλήσεώς τους, δημιουργήθηκε ένα αρκετά ασταθές οικονομικοκοινωνικό σύστημα. Έτσι, μέσα από το μοντέλο της χωρίς όρια ποσοτικής ανάπτυξης που συνδέθηκε με έναν άκρατο καταναλωτισμό δημιουργήθηκε το χρηματοπιστωτικό χρέος. Η κρίση χρέους απαιτεί την ανάπτυξη. Όμως αυτή «σχεδιάζεται» με τέτοιο τρόπο και μέσα ώστε μια χώρα ν’ αδυνατεί να σβήσει το χρέος και ενώ διασώζονται οι τράπεζες δημιουργούνται συνθήκες φτώχειας, υποβάθμισης και κοινωνικής αναταραχής.</p> <p>Ίσως η κρίση να είναι μια ευκαιρία να επανεξετασθεί η έννοια της ανάπτυξης και μαζί μ’ αυτή η έννοια του ενεργού πολίτη.</p> <p> </p> <p><strong>2. ΟΙΚΟΑΝΑΠΤΥΞΗ – ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΤΟΜΕΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ</strong></p> <p>Η οικοανάπτυξη είναι η ορθή στρατηγική για την υπέρβαση της κρίσης. Ως οικοανάπτυξη ορίζεται η ανάπτυξη που περιέχει πρώτιστα την καλλιέργεια του ανθρώπου και των ανθρωπίνων σχέσεων σύμφωνα με τις πολιτιστικές παραδόσεις του κάθε χώρου. Η ανάπτυξη των σχέσεων παραγωγής ορίζεται μέσα στα πλαίσια της φέρουσας ικανότητας του οικοσυστήματος, σύμφωνα με τους νόμους της φύσης.</p> <p>Κάθε περιοχή ενταγμένη σ’ ένα ευρύτερο σχέδιο θα πρέπει να στοχεύει από τη μία στη θεραπεία των υπαρχόντων οικολογικών καταστροφών και των αιτίων που τις προκάλεσαν και από την άλλη να θέσουν τις βάσεις για μια αυτοδύναμη τοπική ανάπτυξη με σεβασμό στους όρους που θέτει η φύση. Σε μια τέτοια διαδικασία τα προβλήματα των δραστηριοτήτων των τομέων παραγωγής επιλύονται με την σταδιακή εφαρμογή της οικολογικής αντίληψης.</p> <p>Ξεκινώντας από τον πρωτογενή τομέα, στο θέμα της γεωργίας το πρόβλημα της οικολογικής αναδιάρθρωσης των καλλιεργειών είναι επιτακτικό για την ανάπτυξη του βασικού αυτού κλάδου της εθνικής οικονομίας. Η αναδιάρθρωση πρέπει να συνδυαστεί με την εφαρμογή οικολογικών μεθόδων καλλιέργειας και ανάπτυξης των φυτών, με τις εσωτερικές ανάγκες της χώρας (διατροφική αυτάρκεια του πληθυσμού και πρώτες ύλες για τη βιομηχανία τροφίμων) με δυνατότητες εξαγωγής πρότυπων οικολογικών προϊόντων. Η δημιουργία επαρκών γεωργικών βιοτεχνιών και βιομηχανιών θα συνεισφέρει θετικά στην αγροτική εθνική οικονομία ενώ θα αξιοποιηθεί η εργατική δύναμη στην ύπαιθρο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η χρήση έξυπνων καλλιεργειών όπως ελαιοκαλλιέργειες σε αναβαθμίδες, φρυγανική βλάστηση με αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά, κ.α.</p> <p>Σημαντική είναι η αρμονική εναλλακτική συνύπαρξη γεωργίας – κτηνοτροφίας. Τα απορρίμματα των ζώων μπορεί να χρησιμεύσουν ενίοτε και ως λίπασμα ενώ η ελεύθερη βόσκηση των ζώων σε επιλεγμένους χώρους θα δώσει υγιή κτηνοτροφία και θα σταματήσει η χρήση εισαγόμενων ζωοτροφών. Σήμερα χρειάζεται ν’ αλλάξουν τα πρότυπα διατροφής για λόγους υγείας και άλλους με προτίμηση στις παραδοσιακές διατροφικές συνήθειες (κυρίως φρούτα, χόρτα, όσπρια, ψάρια) και να χαραχθεί κτηνοτροφική πολιτική με ενσωμάτωση της οικολογικής αντίληψης. Η Ελλάδα έχει τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη υγιούς κτηνοτροφίας και τη δημιουργία βιοτεχνιών και βιομηχανιών για την τοπική αξιοποίηση κτηνοτροφικών προϊόντων υψηλής ποιότητας. Η οικολογική κτηνοτροφία θα συμβάλλει στη συγκράτηση του πληθυσμού στις ορεινές περιοχές. Επίσης, στην Ελλάδα που συνδέεται στενά με την θάλασσα η αλιευτική πολιτική πρέπει να στοχεύει στην τροφική αυτάρκεια των Ελλήνων, στην ανάπτυξη των αλιευτικών πόρων με αποφυγή υποβάθμισης τόσο των αλιευτικών πηγών όσο και του περιβάλλοντος.</p> <p>Όσον αφορά τα δάση όλοι γνωρίζουμε τη μεγάλη προσφορά τους στην οικολογική ισορροπία του φυσικού περιβάλλοντος δρώντας ως ένα τεράστιο φίλτρο. Μια οικολογική διαχείρισή τους θ’ αυξήσει την οικονομία των γύρω περιοχών.</p> <p>Στον δευτερογενή τομέα οι βιοτεχνίες και οι μικρομεσαίες βιομηχανίες πρέπει να στηρίζουν την τοπική παραγωγή συσκευάζοντας προϊόντα υψηλής ποιότητας. Η αυτοδύναμη τοπική ανάπτυξη θα μειώσει κατά πολύ και τις μετακινήσεις με θετικές συνέπειες και στην υγεία των παγκόσμιου οικοσυστήματος και στην υγεία των ανθρώπων. Σε χωροταξικό επίπεδο είναι απαραίτητη η στροφή στις αειφόρες μεταφορές (πλοίο και τρένο) ενώ σε πολεοδομικό η οργάνωση του χώρου σε οικονομικοκοινωνικά αυτοδύναμες γειτονιές, η χρήση δημόσιων μέσων μεταφοράς, η χρήση ποδηλάτων αλλά και η δημιουργία πεζοδρόμων δίνουν νέες κατευθύνσεις στην πολιτική των μεταφορών.</p> <p>Στον τουρισμό, οι φυσικές και πολιτιστικές αξίες αντιμετωπίζονται ως τουριστικοί πόροι. Η καταστροφή του πόρου καταστρέφει τον ίδιο τον τουρισμό ενώ η φροντίδα για το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον είναι μια βασική όψη της ίδιας της ανάπτυξης.</p> <p>Σήμερα, ο οικοτουρισμός συμβάλλει θετικά στα έσοδα διαφόρων περιοχών, κάποιες από τις οποίες αναζητούν ευκαιρίες ανάπτυξης.</p> <p>Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στο σχεδιασμό και την ανάπτυξη προγραμμάτων καθώς και στη συνεχή ενίσχυση και πριμοδότηση καινοτομικών πρωτοβουλιών, που συμβάλλουν στη συνεχή ανατροφοδότηση της αειφορικής τουριστικής ανάπτυξης. Ο οικοτουρισμός συνδέεται με τις άλλες τοπικές αναπτυξιακές δραστηριότητες της κάθε τουριστικής περιοχής με στόχο την αυτοδύναμη τοπική ανάπτυξη. Βοηθάει την ανάδειξη και αξιοποίηση του τοπικού πολιτιστικού και φυσικού πλούτου υποβοηθώντας στην καλλιέργεια του ανθρώπου, τις σωστές ανθρώπινες σχέσεις καθώς και το σεβασμό προς τη φύση. Ο ελληνικός χώρος έχει όλα τα συγκριτικά πλεονεκτήματα ιστορία, πολιτισμό, φύση, παραδοσιακούς ιστορικούς οικισμούς, ανθρώπους με καρδιά και αίσθημα φιλοξενίας προς τους ξένους, ήθη, έθιμα για την ανάπτυξη μιας πολύπλευρης οικοτουριστικής ανάπτυξης.</p> <p>Για μια οικολογική ενεργειακή πολιτική η εξοικονόμηση ενέργειας, η αύξηση της αποδοτικότητας και η χρήση ήπιων μορφών ενέργειας είναι ο ζητούμενος συνδυασμός.</p> <p>Η  Ελλάδα έχει δυνατότητες για χρήση της ηλιακής ενέργειας, φωτοβολταϊκών, γεωθερμικής, αιολικής ενέργειας και βιομάζας. Η ευρύτερη διάδοση ήπιων μορφών ενέργειας σε συνδυασμό με την εξοικονόμηση ενέργειας με νέες αποδοτικότερες συσκευές και μεθόδους, ανακουφίζει αισθητά τις περιβαλλοντικές πιέσεις από τη χρήση της ενέργειας.</p> <p>Στον τομέα της κατοικίας η εφαρμογή αρχών βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής, και σε επίπεδο πόλης, ο καλύτερος πολεοδομικός σχεδιασμός, σύμφωνα με βιοκλιματικές παραμέτρους, είναι λύσεις ακόμη πιο δυναμικές. Προς αυτή την κατεύθυνση χρειάζονται και αντίστοιχες νομοθετικές ρυθμίσεις.</p> <p>Συγκεκριμένα, στις ήδη υπάρχουσες κατοικίες μπορούν να ληφθούν μέτρα για μείωση της κατανάλωσης ενέργειας ενώ στις νέες να υπάρξει σχεδιασμός με χρήση παθητικών ηλιακών συστημάτων. Οι πόλεις πρέπει να κτίζονται με τρόπο ώστε να ευνοούν την εφαρμογή των αρχών της βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής και πολεοδομίας (ελεύθεροι χώροι πρασίνου, χάραξη δρόμων που ευνοούν τον εξαερισμό της πόλης και μια σειρά ακόμη οικολογικών μέτρων).</p> <p>Βασικό στοιχείο για την οικολογική αναδιάρθρωση της πόλης είναι η δημιουργία οικονομικοκοινωνικά αυτοδύναμων γειτονιών. Σε επίπεδο γειτονιάς πρέπει να ικανοποιούνται όλες οι οικονομικοκοινωνικοπολιτιστικές ανάγκες του ανθρώπου (πολυδύναμα ιατρεία, χώροι πολιτιστικών εκδηλώσεων, βιβλιοθήκες, αθλητικές εγκαταστάσεις, δίκτυα ελεύθερων χώρων, αυτοδιαχειριζόμενα εστιατόρια, παιδικές χαρές κ.α.). Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στην πλήρη κάλυψη βασικών αναγκών ευπαθών οικονομικοκοινωνικά ομάδων. Η γειτονιά πρέπει να λειτουργήσει ως το μικρότερο κύτταρο για έναν οικολογικό μετασχηματισμό της κοινωνίας. </p> <p>Στο θέμα της παιδείας η κάθε χώρα θα πρέπει να έχει στόχο τη δημιουργία ενεργών πολιτών. Η παιδεία πρέπει να κατευθύνει την κοινωνία προς τις νέες αξίες όπως, ο σεβασμός προς τη ζωή και τη φύση, η λιτότητα και η φειδώ στην χρήση των φυσικών πόρων, η ειρήνη και η δικαιοσύνη στις σχέσεις των λαών και των ανθρώπων, η ποιότητα ζωής κλπ.</p> <p>Η κάθε χώρα πρέπει ν’ αναπτύξει και να εξελίξει τον δικό της πολιτισμό.</p> <p>Ειδικά, ο Ελληνισμός είναι μια βαρύτατη κληρονομιά αυθεντικής ζωής. Διδάσκει τη γνήσια δημοκρατία, όπως αυτή αναπτύχθηκε και βιώθηκε από την ελληνική παράδοση, τη γνήσια δημιουργία, την προτεραιότητα στον άνθρωπο, την κοινοτική οργάνωση στο χώρο. Τα ιστορικά μνημεία της αρχαίας Ελλάδας, της βυζαντινής περιόδου και οι παραδοσιακοί οικισμοί της νεότερης Ελλάδας γίνονται χώροι προσέλκυσης ξένων τουριστών. Οι παραδοσιακές τέχνες, τα ήθη και τα έθιμα με τις ποικίλες τοπικές ετερότητες είναι στοιχεία αυτού του πολιτισμού που πρέπει να αξιοποιούνται και να προβάλλονται. Οι Έλληνες οφείλουν να αναδείξουν την πολιτιστική τους ταυτότητα και να την προβάλλουν δυναμικά στον διεθνή χώρο .</p> <p> </p> <p><strong>3. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ</strong></p> <p>Ο προσανατολισμός, σύμφωνα με τον οποίο θα πραγματοποιηθεί η έξοδος από την κρίση, είναι το βασικό ζητούμενο. Εξαρτάται από τις πολιτικές, τεχνολογικές, πολιτιστικές επιλογές που γίνονται σήμερα. Ο προσδιορισμός του τρόπου ζωής, του είδους και του περιεχομένου των σχέσεων που ο άνθρωπος πρέπει να αναπτύξει με το περιβάλλον του, το είδος και το περιεχόμενο των διαφόρων παραγωγικών και πολιτιστικών δραστηριοτήτων που αναπτύσσει στον χώρο γύρω του, είναι από τα θεμελιακά ζητούμενα.</p> <p>Οι διαπιστώσεις για τις οικολογικές καταστροφές που προκλήθηκαν από τη μέχρι τώρα πολιτική της ανάπτυξης, οδηγεί στην αναγκαιότητα του επαναπροσανατολισμού της σύμφωνα με τα νέα επιστημονικά δεδομένα που βασίζονται στην οικολογική αντίληψη.</p> <p>Η δομή του χώρου και του φυσικού περιβάλλοντος είναι ουσιαστικό και καθοριστικό στοιχείο για το χαρακτήρα της ανάπτυξης, που πρέπει να ενσωματώνεται σ’ όλα τα επίπεδα αποφάσεων. Η άλλη καθοδηγητική διάσταση αυτής της ανάπτυξης είναι ο πολιτισμός, η παράδοση και οι εσωτερικές ηθικές αξίες. Έτσι λοιπόν, οι νόμοι της φύσης και ο πολιτισμός της κάθε χώρας δίνουν ένα «νέο» περιεχόμενο στην ανάπτυξη, αυτό της οικοανάπτυξης, μιας ανάπτυξης για την έξοδό μας από την σημερινή κρίση.  </p> <p> </p> <p><strong>4. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ</strong></p> <p>Λαντίτσου Κ., 1998. <em>Οικολογικές Παράμετροι στην Ανάπτυξη και το Σχεδιασμό του Χώρου – Η περίπτωση της Ελλάδας.</em> Διδακτορική Διατριβή. Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών. Τομέας Συγκοινωνιακών Έργων και Μεταφορών. Ξάνθη.</p> <p>Μοδινός Μ. και Ευθυμιόπουλος, επιμέλεια, 2003. <em>Οι Δρόμοι της Αειφορίας</em>.  Διεπιστημονικό Ινστιτούτο Περιβαλλοντικών Ερευνών (ΔΙΠΕ). Εκδόσεις «Ελληνικά Γράμματα».</p> <p>Μοδινός Μ. και Ευθυμιόπουλος Η., επιμέλεια, 2000. <em>Η Βιώσιμη Πόλη</em>. Διεπιστημονικό Ινστιτούτο Περιβαλλοντικών Ερευνών (ΔΙΠΕ). Εκδόσεις «Στοχαστής».</p> <p>Μπεριάτος Η., 1999. <em>Στρατηγικός Χωροταξικός Σχεδιασμός</em>. <em>Χωροταξία </em><em>IV</em><em>.</em> Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης. Βόλος.</p> <p> </p> <p> </p>Sat, 19 Oct 2013 00:00:00 +0300Sat, 19 Oct 2013 00:00:00 +030022334